धुमसता भारत

महिला दहशतवादी भारतामध्ये घुसण्याच्या तयारीत-लष्करप्रमुख
ओरिसामधल्या खाणीवर नक्षलवाद्यांचा हल्ला
आसाममध्ये पंतप्रधानाच्या सभेच्या आधी बॉम्बस्फोट
तालिबानी दहशतवाद्यांची सुरु आहे काश्मीरमध्ये घुसखोरी

लोकसभा निवडणुकींची रणधुमाळी सुरु असताना या सर्व घडमोडींना हल्ली वर्तमानपत्रात अथवा वृत्तवाहिन्यांमध्ये फारसे स्थान दिलं जात नाहीय..परंतु देशाच्या सर्व बाजूला सध्या धुमसती परिस्थीती आहे.आपण वेळीच सावध झालो नाही तर विध्वंसाच्या वेढ्यातून बाहेर पडणं आपल्या देशाला अवघड होऊ शकत.

आपला सर्वात डोकेदुखी शेजार म्हणजे पाकिस्तान.एका failed state साठी आवश्यक अशा सर्व कसोट्या आता पाकिस्तानने पूर्ण केल्या आहेत. पाकिस्तान काही लाख रुपयात आत्मघातकी व्यक्ती मिळू शकतो असं गृहमंत्री रेहमान मलिक यांनी नुकतेच कबूल केलय.त्याच्या काही दिवस आधी पाकिस्तानचे नियोजन मंत्री असिफ अहमद अली त्यांनी इस्लामाबादमधे एका परिसवादात कबूल केले की पाकिस्तानात आज ४० टक्के लोक गरीबी रेषेच्या खाली आहेत. मुंबईवरील हल्ल्यात पकडला गेलेला अजमल कसाब हा असाच चौथी पास , बेकार व भुरटा चोर होता ज्याला मुल्लांनी भडकवून ' जिहादी ' बनवला. असे चार कोटी भावी अजमल कसाब आज पाकिस्तानात फिरत आहेत. बेकार व अशिक्षित लोकसंख्येला भारताविरुद्ध ' जिहाद ' लढायला उद्युक्त करण्याचा उद्योग गेले अनेक दशके पाकिस्तानात सुरू आहे.तालिबानी दहशतवाद्यांच्या टोळधाडीने संपूर्ण पाकिस्तानला जर्जर करुन सोडलंय.येत्या सहा महिन्यात पाकिस्तान कोलमडून पडेल असं भाकित अमेरिकेच्या लष्करप्रमुखांचे सल्लागार डेव्हिड किल्सुलेन यांनी नुकतंच व्यक्त केलंय. धर्माँध शक्तींना रोखण्यासाठी पाकिस्तान नावाचे बफर स्टेट असणं भारतासाठी महत्वाचे आहे.या बफर स्टेटचे बाल्कन राष्ट्रांप्रमाणे तुकडे झाले तर त्याची सर्वाधिक झळ आपल्यालाच बसेल.

देशाच्या पूर्व सीमेवरही काही फारशी वेगळी परिस्थीती नाही.दर काही महिन्यांनी ठरावीक बॉम्बस्फोटाने आसाम हादरतोय.हुजी या बांगलादेशी दहशतवादी संघटनेने ईशान्य भारतामधल्या सर्वच राज्यात व्यापक जाळं निर्माण केलंय.आसाममधल्या अनेक लोकसभा मतदारसंघात बांगलादेशी घुसखोरांना निर्णायक महत्व प्राप्त झालंय.या मतांकडे बघत सत्ताधारी पक्ष वर्षानूवर्षे काहीच कारवाई करत नाही.तर बांगलादेशी घुसखोरांचा बागुलबुवा दाखवत भाजपा आणि असम गण परिषद या पक्षांचे राजकारण सुरु आहे.त्यामुळे आसू संघटनेनं 1980 च्या दशकात ज्या प्रकारे आंदोलन केलं.तसं कोणतही आंदोलन सुरु करण्याची इच्छाशक्ती कोणत्याच संघटनेमध्ये सध्या दिसत नाही.

तामिळ अस्मितेची दुकानदारीही सध्या जोरात सुरु आहे.श्रीलंकेत प्रभाकरनचे काही बरे-वाईट झाले तर वायको इकडे रक्तपात घडवणार. वायकोला प्रभाकरनकडून नियमितपणे पैसे मिळतात असा आरोप आहे.तरीही त्याच्याकडे सर्व पक्ष डोळेझाक करणार कारण बदलत्या राजकीय परिस्थीमध्ये चारही आघाड्यांना वायको हवेत.त्यामुळे त्यांच्यावर कारवाई धमक कोणीच दाखवणार नाही.श्रीलंका लष्कराकडून सर्व बाजूने चिरडली गेलेली एलटीटीई तामिळमाडूमध्ये एखादा मोठा घातपात करुन सर्व जगाचं लक्ष नक्कीच वेधू शकते.1991 च्या लोकसभा निवडणुक प्रचार काळात याच संघटनेनं श्रीपेरम्बदूरला राजीव गांधींची हत्या केली.

पश्चिम भारतामधल्या सीमा किती ठिसूळ आहेत हे यापूर्वी वारंवार सिद्ध झालंय.दहा दहशतवादी कराचीमधून बोटीतून सहजपणे मुंबईमध्ये येतात.तीन दिवस संपूर्ण देशात युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण होते.दिल्ली बॉम्बस्फोटामधल्या दहशतवाद्यांना केरळमधल्या जंगलामध्ये प्रशिक्षण दिलं जातं...26 नोव्हेंबरच्या हल्ल्याला चार महिने होत आली तरही आजवर या हल्ल्यातील किमान चार महत्वाच्या दहशतवाद्यांना आपण चक करु शकलेलो नाही. या हल्ल्यातील पाकिस्तानचे सर्व पुरावे जगासमोर मांडले..तरीही पाकिस्तानला कचाट्यात पकडण्यात आपल्याला यश आले नाही.एकाही वॉँटेड दहशतवाद्याचे हस्तांतरण अजुनही पाकिस्तानने भारताकडे केलेले नाही.

देशाच्या चारही सीमांवर सुरक्षेविषयी गंभीर प्रश्न सध्या निर्माण झालेत.दहशतवादी हल्ल्याच्या भितीने आयपीएल स्पर्धा निवडणूक काळात आपण आयोजीत करु शकत नाही.जागतिक दहशतवादाच्या रडारावर भारत आलाय. पशूपतीनाथ ते तिरुपती हा नक्षलवाद्यांचा महामार्ग या देशात तयार झालाय.झारखंड.छत्तीसगड,आंध्रप्रदेश ओरिसा या राज्यातल्या काही जिल्ह्यांमध्ये 'नक्षली'राज निर्माण झालंय.परंतु या सुरक्षेच्या प्रश्नावर गंभीरपणे चर्चा कोणताच राजकीय पक्ष करताना दिसत नाही.

या सर्व पार्श्नभूमीवर होणा-या या लोकसभा निवडणुकीला म्हणून खूप मोठे महत्व प्राप्त झालंय.देशाच्या सुरक्षेच्या बाबतीत कोणतीही तडजोड न करणारे ताठ कण्याचे सरकार निवडण्याकरता सर्वांनीच मतदान करायला हवे.

लबाडाघरचे अवताण

सुप्रिया पवार यांच्या बारश्याची तारीख दोनदा बदलण्यात आली होती.याच कारण म्हणजे आपले 'साहेब'

पंतप्रधान होतील आणि ते पंतप्रधान झाल्यावर नव्या घरामध्ये धुमधडाक्यात सुप्रियाचे बारसे साजरे करु असा विचार पवारांच्या जवळच्या व्यक्तींनी केला होता.पंतप्रधान पद आणि शरद पवार याबाबतीत विचार करत असताना एकदा गप्पांमध्ये ऐकलेला विनोद मला नेहमी आठवतो.पंतप्रधान पदावर पवारांची नजर किती दिवसांपासून आहे..आणि त्याचबरोबर पवार समर्थकांना साहेबांना पंतप्रधान करण्याची जुनीच घाई आहे हा सर्व इतिहास या एका विनोदामधून स्पष्ट होतो.

लोकसभा निवडणुकीच्या प्रचाराला अता चांगलाच वेग आलाय.यंदा काहीही झाले तरी साहेबांना पंतप्रधान करायचेच असा निर्धार त्यांच्या कार्यकर्त्यांनी केलाय.या निवडणुकीनंतर कोणत्याच पक्षाला अथवा आघाडीला स्पष्ट बहुमत मिळण्याची शक्यता कमी आहे.त्यामुळे प्रत्येक आघाडीशी मैत्री ठेवून पवारांना पंतप्रधान बनवण्याचा चंग राष्ट्रवादी नेत्यांनी बांधलाय.आज देशातल्या चारही आघाडीमध्ये पवारांचे मित्र आहेत.युपीए आघाडीचे ते अधिकृत सदस्य आहेत.एनडीएमधल्या शिवसेनेला त्यांच्या प्रेमाचे वारंवार भरते येते.डाव्या आघाडीशीही त्यांची काही राज्यात युती आहे.मुलायम सिंगाच्या चौथ्या आघाडीलाही ते पंतप्रधान म्हणून हवे आहेत.साहेबांचे नेटवर्क अगदी 'पॉवर' फूल आहे. असाममधल्या प्रफुल्ल कुमार महंत पासून ते महाराष्ट्रातल्या संजय राऊत पर्यंत जम्मू काश्मीरमधल्या फारुक अब्दुल्ला पासून ते तामिळनाडूमधल्या करुणानिधीपर्यंत सर्वच नेत्यांना पवारांनी कधी ना कधी संमोहीत केले आहे.पक्षातीत संपर्क ठेवण्यामध्ये पवारांची बरोबरी करणारा एखादाच राष्ट्रीय नेता असेल.एवढं सारे मित्र असूनही पवार विश्वासनीय आहेत का हा मात्र मोठा प्रश्न आहे.

एकाच वेळी सर्व दगडीवर हात ठेवण्याचा त्यांचा सतत प्रयत्न असतो.देशाचे संरक्षमंत्री असताना त्यांना मुंबईतल्या अनअधिकृत बांधकामांना नष्ट होत असलेल्या संरक्षणाची चिंता असते.शेतक-यांना संपूर्ण कर्जमाफी करत असताना पश्चिम महाराष्ट्रासह देशातल्या तमाम बागायतदार शेतक-यांचे कसे भले होईल याचीही ते काळजी घेतात.हिंदुत्तववादी शक्तींवर जोरदार टिका करतात त्याचवेळी पुलोद सरकार,मेघालयच निवडणुक किंवा पुणे पॅटर्न प्रत्येक वेळी या हिंदुत्ववादी शक्तींना पवित्र करण्याचे काम ते करतात.शाहु फुले आंबेडकरांचा सतत जयघोष करायचा आणि भांडराकर संस्थेतले हल्लेखोर, कुमार केतकरांचे घरफोडे यांना काही त्रास होणार नाही ही काळजी घ्यायची ही कलाही त्यांना अवगत आहे.

यशवंतराव चव्हाण यांच्यापासून रामविलास पासवान पर्यंत अनेक नेत्यांनी पक्षांतर केलंय.परंतू त्यांच्या पक्षांतरानंतर खंजीर खुपसणे हा वाक्यप्रचार कोणत्याच नेत्यांबाबत वापरला गेला नाही.पासवान,द्रमुक,लोकदल ह्या पक्षांना जवळ घेण्यास डावे उजवे मधले सतत तयार असतात.परंतु आजवर भाजपाशी अधिकृतपणे कधीही युती न केलेल्या युपीए सरकारमधल्या या वजनदार मंत्र्याबाबत सर्वजण साशंक असतात.याचे कारण म्हणजे प्रामाणिकपणा, सचोटी वैचारीक निष्ठा यासारखे आजकालच्या सर्व पक्षातल्या नेत्यांमधून लोप पावत असलेल्या गुणांचा पवारांनी केंव्हाच त्याग केला आहे.एकवेळेस ते राजकीय सन्यास घेतील पण खरे बोलतील यावर कोणालाही विश्वास ठेवता येणं अवघड

आहे.पवारांच्या नादाला लागून रिपव्लीकन,शेकाप,जनता पक्ष आणि मार्क्सवादी हे महाराष्ट्रातले पक्ष आपली पारंपारिक विरोधी पक्ष ही ओळख विसरुन गेले.इंदिरा गांधीच्या घराणेशाहीला विरोध करत त्यांनी पुलोदचा प्रयोग राज्यात राबवला...पण त्यानंत 1986 मध्ये राजीव गांधींचे 'हात'बळकट करण्यासाठी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला.सोनिया गांधीना अध्यक्षपदासाठी पायघड्या त्यांनीच अंथरल्या.त्यानंतर 1999 मध्ये विदेशीपणाच्या मुद्यावरुन त्याच सोनियांच्या विरुद्ध स्वाभिमानी बंड केले.एवढं सर्व होऊनही देशाच्या कृषी क्षेत्राच्या विकासाच्या उद्देशानं सोनिया गांधीच्या मर्जीनुसार चालणा-या सरकारमध्ये कृषीमंत्रीपद त्यांनी स्विकारले.मला सांगा विश्वसनीयतेच्या बाबतीत एवढ्या सा-या गोष्टी एकत्रीतपणे ज्याच्या बायोडाटामध्ये आहेत अशा नेत्यावर कोणता पक्ष विश्वास ठेवेल ?

सध्याच्या निवडणुकीतही राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या सर्व कमाल शक्यतांचा विचार करुन 15-20 जागा येतील अशी शक्यता आहे.त्यांना पाठिंबा देण्याची भाषा सध्या मुलायम करतात पण पवार-मुलायम युती ही जेट-सहारा या दोन कंपन्याच्या विलीनीकरणाप्रमाणे आहे.25 जागा मिळाल्या तर मुलायम पवारांना कधीही धोबीपछाड करतील.मायावतींना तर स्वत:लाच पंतप्रधान व्हायचे आहे.त्यांची शक्ती पवारांच्यापेक्षा अधिक असणार.याचाच अर्थ डाव्यासहीत सर्वच पक्ष मायावतींच्याच मागे जाणार.त्यांचा आजवरचा इतिहास पाहीला तर सोनिया गांधी ही त्यांना कधी पंतप्रधान बनवण्याचा धोका स्विकारणार नाहीत.आता शेवटचा पर्याय म्हणजे भाजपा अघाडी...त्या आघाडीनं अडवाणी यांना पंतप्रधानपदाचे उमेदवार म्हणून जाहीर केलंय.. जर पंतप्रधानपदाचा घास हातातोंडाशी आलाच तर तो सोडण्याचा अविचारपणा अडवाणी कधीच करणार नाहीत.

थोडक्यात काय शरद पवार पंतप्रधानपदी प्रोजेक्ट करणं हे राष्ट्रवादी पक्षाने दिलेलं 'लबाडाघरचे अवताण ' आहे.या अवताणाला काही जण बळी पडतील पण 272 खासदार बळी पडणं ही अवघड गोष्ट आहे.

तिस-या आघाडीचे मृगजळ

काही गोष्टींची कल्पना केल्यानंतर तूंम्हाला काय होतं..हे मला माहित नाही.पण माझी तर पार झोपचं उडते.कल्पना करा मुंबईच नव्हे तर सा-या देशातल्या एक महत्वाचं पर्यटनस्थळ असलेल्या गेट वे ऑफ इंडिया पाहायला तूंम्ही गेलाय..आणि गेट वे वर तूमचं स्वागत बहेनजी मायावतींचा पुतळा करतोय.तूंम्ही नवी दिल्लीत शहीद जवानांना सलाम करायला गेलात त्याच्या बाजूलाच तूंम्हाला मायामेमसाहबला सलाम करावा लागतोय.तूंम्ही ताजमहालचे सौंदर्य डोळ्यात साठवण्यासाठी गेलात...त्याच्या भोवती वेगवेगळ्या व्यापारी संकुलाचा विळखा पडलाय. खरचं झोपेतून खडबडीत जागं व्हावं अशीच ही कल्पना आहे.पण हे प्रत्यक्षात घडू शकतं...बसपाच्या सर्वोच्च नेत्या...सोशल इंजिनिअरींगच्या शिल्पकार....आणि बरचं काही बहेनजी मायावती जर पंतप्रधान झाल्या तर ही गोष्ट खरंच प्रत्यक्षात पाहयला मिळू शकते.

निवडणुका जवळ आल्या की काही गोष्टी सुरु होतात... सर्वच पक्षात हूजरेगीरी वाढते. पाडापाडीचे राजकारण कसं करायचं याचे डावपेच सुरु होतात.जुने मित्र तूटतात.नवी सोयरीक जमते.अशाच प्रकारे प्रत्येक निवडणुकीपूर्वी तयार होणारी एक गोष्ट म्हणजे तिसरी आघाडी...कॉँग्रेस तसंच भाजपशी नाराज असणारे (किंवा भविष्यकाळात ज्यांना या पक्षाकडून मोठा लाभ घ्यायचा आहे ) अशा दहा पक्षांनी एकत्र येऊन तिस-या आघाडीची स्थापना केलीय. अशाच सर्व नाराज नेत्यांनी कर्नाटकातल्या तुमकूरमध्ये शक्तीप्रदर्शन केलं.

ही आघाडी निर्माण झाल्यापासून देशातल्या अनेक स्वयंभू राजकीय तज्ज्ञ कामाला लागलेत.ही आघाडी कसा समर्थ तिसरा पर्याय आहे. कॉँग्रेस आणि भाजपला कशा प्रकारे समर्थ पर्याय आहे असा राग अनेकजण आवळत आहेत...परंतू तिस-या आघाडीचा आजवरचा इतिहास पाहीला तरं ही आघाडी म्हणजे असंतूष्ट नेत्यांची सत्तेच्या दिशेनं धावणारी फूटकळ फौज आहे असंच म्हणावं लागेल.

या आघाडीतल्या सर्वात शक्तीमान नेत्या आहेत मायावती. माझा मायावती यांच्यावर कोणताही व्यक्तीगत राग नाही.परंतू केवळ जातीच्या जोरावर कोणाताही विधीनिषेध न बाळगता सर्व तत्वांना मूठमाती देत,मित्राला दगा देत शत्रूंना जवळ करणा-या टिपीकल राजकारणी व्यक्तींची जी जमात या देशात आहे त्या जमातीच्या मायावती ह्या राणी आहेत.माझा राग ह्या प्रवृत्तीवर आहे.कोणत्याही व्यक्तींवर नाही.

मायावती नाही तर जयललिता तयार आहेत... नाही तर मग पुन्हा झोपाळू नजरेच्या एच.डी.दैवेगोडा ह्या देशाची झोप उडवायला सज्ज आहेत.ज्यांना सर्व प्रकारचे अधिकार हवेत पण जबाबदारी नको.ज्यांना विदेशी गुंतवणूक फक्त बंगालमध्ये हवी आहे.गुजरात,महाराष्ट्रात कदापीही नाही.ज्यांना अणूकरार चीनबोरबर हवाय अमेरिकेबरोबर नाही असे डावे पक्ष ह्या आघाडीचे खरे निर्माते. खुल्या आर्थिक व्यवस्थेचे कडवे विरोधक डावे पक्ष तर त्याचे कडवे समर्थक चंद्रबाबू नायडू हे दोन प्रकारची टोकं एकाच आघाडीत आहेत.परस्पर विरोधी नेते आणि पक्ष असलेली ही आघाडी फार काळ टिकणार नाही हे वेगळं सांगायला नको.

तिस-या आघाडी बाबत मला सर्वात खटकणारी गोष्ट म्हणजे ह्या आघाडीतल्या नेत्यांना कोणतेही व्हीजन नाही.यामधल्या अनेक नेत्यांची धाव आपल्या राज्याच्या बाहेर नाही.शेजारी राष्ट्रांमधली अशांतता,बेरोदगारी आर्थिक मंदी ह्या सारखे प्रश्न देशासमोर असताना अशा प्रकारच्या स्थानिक किंवा फार तर प्रादेशिक पक्षाच्या नेत्याकडे देश सोपवणे ही लोकशाहीची सर्वात मोठी थट्टा मानावी लागेल.

परंतु आपल्यासाठी काही दिलासादायक गोष्टी आहेत.बंगालमध्ये कॉँग्रेस-तृणमुल महाज्योत मुळे डाव्या पक्षांना नक्कीच फटका बसणार.केरळमध्ये तर डाव्यात उघड दुफळी माजलीय.त्यामुळे पंधराव्या लोकसभेत डावे पक्ष 30 जागापर्यंत पोचतील असा माझा अंदाज आहे.आता मायावतींची हवा आहे हे जरी मान्य केलं तरी त्या जिंकून जिंकून किती जागा जिंकतील 50...(अन्य राजकीय पक्ष आणि नेत्यांना मी मूर्ख मानायला अजिबात तयार नाही.मायावतींच्या आव्हानाचा सामाना करायला सर्व पक्ष नक्कीच तयार असतील ) आता डावे आणि मायावती नंतर तिस-य़ा आघाडीतल्या सर्व पक्षाची शक्ती एकत्र केली तरी 120-140 च्या आसपास येऊन थांबतात.म्हणजेच कॉँग्रेस किंवा भाजपा ह्या दोन्ही पैकी एका राजकीय पक्षाची मदत घेतल्याशिवाय ही आघाडी सत्तेवर येऊचं शकत नाही.

ह्याचाच अर्थ ज्या उद्देशाकरता ही आघाडी सत्तेवर आली तो उद्देशचं संपुष्टात येणार.हे सरकार पाच वर्ष चालणार नाही. मग अशा प्रकारच्या अस्थिर आघाडीला मतदान का करायचे ? कॉँग्रेस आणि भाजपा ह्या दोन्ही पक्षांमध्ये अनेक दोष आहेत.परंतू ह्या पक्षाला देश चालवण्याचा अनुभव आहे.अर्थकारण,आंतरराष्ट्रीय राजकारण, वेगवेगळ्या प्रादेशिक समस्या निर्माण झाल्यानंतर कशाप्रकारे राज्य करावं ह्याचं भान ह्या पक्षातल्या अनेक नेत्यांना आहे.देशातल्या वेगवेगळ्या भागात प्रादेशिकवादी शक्ती डोकं वर काढंत असताना देशाची सत्ता राष्ट्रीय पक्षाकडे देणं हेच देशाच्या एकतेसाठी आवश्यक गोष्ट आहे.

त्यामुळेच ह्या निवडणुकीत मतदान करणा-या प्रत्येकाला माझी नम्र विनंती आहे की तूंम्ही मतदान एकतर भाजपाला करा किंवा कॉँग्रेसला करा..तिस-या आघाडीच्या मृगजळामागे धावून आपली शक्ती वाया घालवू नका.

'वार' करी आणि साहित्यिक यादवी

मेणाहून मऊ आम्ही विष्णूदास l

कठीण वज्रासही भेदू ऐसे ll

मेणाहून मऊ असणारे वारकरी आता वज्राहून कठीण झालेत.'संतसूर्य तुकाराम' या कादंबरीत अवमानकारक मजकूर लिहला म्हणून त्यांनी गेल्या काही महिन्यांपासून ज्येष्ठ लेखक आनंद यादव यांच्या विरुद्ध शड्डू ठोकले होते.आता आनंद यादव यांनी साहित्य संमेलन अध्यक्षपदाचा राजीनामा दिलाय. आनंद यादव यांच्यासारख्या एका सृजनशील लेखकाला, नवनिमिर्तीची आस बाळगणा-या सरस्वतीपूजकाला आणि संवेदनशीलतेने ग्रामीण वास्तव टिपून ते जिवंत करणा-या वाङ्मय-सेवकाला राजीनामा द्यावा लागल्याने आपला विजय झाला, अशी भावना या कादंबरीवर आक्षेप घेणा-या मंडळींना झाली असेल.पण या संपूर्ण प्रकरणाच्या निमित्तान जे काही गंभीर मुद्दे उपस्थित झाले आहेत.त्यांचा यानिमित्तानं विचार होणं आवश्यक आहे.

कोणत्याही महापुरुषांच्या बाबतीमध्ये मानवी पातळीवरचं लिखाण करणं हा गुन्हा आहे का ? तूंम्ही त्यांना पौराणिक कथांमध्येच,चमत्कारांच्या कोंदणातच बांधून ठेवलं पाहिजे..ही जी पारंपारीक प्रथा अनेक वर्षांपासून चालू आहे.त्या प्रथेचं आपण या एकविसाव्या शतकातही तितकंच पालन करत आहोत.उलट वरचेवर ह्या सर्व प्रथा ह्या आणखीनंच घट्ट होत चालल्यात.प्रत्येक महारपूरुष हा एखाद्या समाजाची मालमत्ता आहे असंच ह्या समाजाच्यातल्या व्यक्तींचं वर्तन असंत. भक्तीमार्गाची उज्जवल परंपरा सांभाळणारा वारकरी समाजही ह्या परंपरेपासून दूर नाही हेच कटू वास्तव या निमीत्तानं सिद्ध झालंय.

डॉ.यादव यांनी जे काही लिहले ते आक्षेपार्ह होते..तुकाराम महाराजांसारख्या जगद्दगुरुंबद्दल लिहताना

जबाबदारीचं तेवढं भान असायला हवं.तूमच्याकडे भक्कम पुरावे असायला हवे.कोणताही परिस्थितीमध्ये तुंम्ही आपल्या विचारांवर ठाम असायला हवं. याचं भान साहित्य विश्वात आपली संपूर्ण हयात घालवणा-या यादवांना नसावं हे आश्चर्यचं मानावं लागेल.

खरं तर वादग्रस्त लिखाण करणारे आनंद यादव हे काही या जगातले पहिलेच साहित्यिक नाहीत.यापूर्वीही तस्लिमा नसरीन,सलमान रश्दी,विजय तेंडुलकर यासारख्या अनेक लेखकांना असाच रोषाचा सामाना करावा लागलाय.तस्लिमा नसरीन आणि सलमान रश्दी यांच्या विरोधात तर फतवे निघाले. आश्रयासाठी देशोदेशी फिरावं लागलं. तरीही हे लेखक आपल्या लिखाणापासून मागं हटले नाहीत.आजही आपल्या पुस्तकात लिहलेल्या प्रत्येक विधानावर ते ठाम आहेत. एक लेखक म्हणून त्याचबोरबर एक माणूस म्हणून त्यांची उंची आज म्हणूनचं तितकीच मोठी आहे.त्याच्या उलट आनंद यादव यांच वर्तन होतं. त्यांनी एकाकी आपली कादंबरी मागं घेतली.त्याच पद्धतीनं अगदी तितक्याच तडकाफडकी अध्यक्षपदाचा

राजीनामा दिला.

आनंद यादव यांच्यावर ही वेळ का आली याचा विचार केला तर काही कारणं अगदी सहजपणे सापडतात. ते साहित्य संमेलानाचे नियोजीत अध्यक्ष होते. आपल्या या अध्यक्षांच्या पाठिमागनं संपूर्ण साहित्य विश्वानं एकदिलानं उभं राहायला हवं होतं.पण राम शेवाळकर यांच्यासारखा एखादा सन्मानजनक अपवाद सोडला तर एकही साहित्यिक त्यांच्या मागे उभा राहिला नाही.हेची फळ का मम तपाला ? असा

प्रश्न यादवांच्या मनात या निमित्तानं अगदी सहज उभा राहीला असेल.आणीबाणी ऐन भरात असताना क-हाडच्या साहित्य संमेलानात यशवंतरावाच्या उपस्थित आणिबाणीचा निषेध करणारे साहित्यिक आता संपले का ? या प्रश्नाचं उत्तर होय असंच आहे हे कोणीही मान्य करेल.

या प्रकरणातली सर्वात महत्वाची बाजू वारक-यांची आहे.भक्तीमार्गामध्ये तल्लीन होणारा कोणाच्याही अध्यात-मध्यात नसणारा हा संप्रदाय आता मूळ प्रवाहात आलाय.ह्या संप्रदायाची खरी शक्ती लक्षात आली ती डाऊ प्रकरणाच्या निमित्तानं...शरद पवार यांच्यासारख्या मातब्बर नेत्यालाही वारक-यांनी आपल्या शक्तीपुढं वाकायला लावलं.डाऊ प्रकरणानंतर वारकरी संप्रदायातल्या नेत्यांना आपल्या शक्तीची जाणीव झाली.बंडातात्या कराडकर सारख्या काही व्यक्ती आता महाराज नाही तर नेते बनलेत.सांस्कृतीक क्षेत्रात त्यांची सुरु असलेली दादागिरी ही त्यांच्या राजकीयतेची चूणूक दाखवतीय. त्याचबरोबर वारक-यांच्या बाजूनं संभाजी ब्रिगेड,मराठा महासंघ संघटना वारक-यांच्या मागं उभ्या आहेत. त्याचबरोबर साहित्य

विश्वातली अनेक स्वयंभू पीठंही या निमित्तानं गप्प राहीली.सामाजिक समरसता मंचाच्या व्यासपीठावर वावरलेला,ग्रामीण संस्कृतीशी घट्ट नाळ असलेल्या साहित्यका बाबत वाद सुरु आहे ना..मग सुरु पाहू दे बाबा..मला काय त्याचे ? हीच त्यांची वृत्ती आहे. आपल्या लिखानातून शब्दांचे मोठे मोठे इमले उभे करणा-या मराठी साहित्यकांचं जातीय ध्रुवीकरण झालंय.

तुकाराम महाराजांनीच 'करितो कवित्व म्हणाल कोणी। नोहे वाणी माझ्या पदरीची। माझिया युक्तीचा नोहे हा प्रकार। मज विश्वंभर बोलवितो।।' असे लीनतेने म्हटले आहे. तुकारामांच्या भक्तांमध्ये आता या ऋजुतेची जागा असहिष्णुतेने घेतलीय. आज या असहिष्णूतेनं आनंद यादव यांच्या अध्यक्षपदाचा बळी घेतलाय. आता संपूर्ण संतसाहित्यावर सेनॉस्रशीप लावण्यास हे 'वार'करी सज्ज झालेत.मात्र हे सुरु असताना साहित्य विश्वातही जी 'यादवी' सुरु आहे ती यादवी नक्कीच अस्वस्थ करणारी आहे.

स्लमडॉगच्या निमित्तानं

पोलीसांना त्रास देणारी वात्रट पोरं...या पोरांना पिटाळणारे ,पोलीस या पोलीसांपासून दूर पळणारे झोपडपट्टीतले मुलं..धारावीची अरुंद गल्लीबोळं आणि ठिकठिकाणी दिसाणारं घाणीचं,अस्वच्छतेचं,दारीद्र्याचं साम्राज्य...खरं तर कोणत्याही बॉलिवूडच्या चित्रपटामध्ये सहज खपून जाईलं असं हे दृश्य. पण आज या दृश्याचा प्रचंड जयघोष केला जातोय कारण हे दृश्य आहे तब्बल आठ ऑस्कर पुरस्कार मिळवणा-या स्लमडॉग मिलिनिअर या चित्रपटामधलं.

मी काही चित्रपट समीक्षक नाही. एखाद्या चांगल्या तंत्रज्ञानाच्या साह्यानं योग्य कथानकाच्या साह्यानं बनवलेला कोणताही चित्रपट मला सहज प्रभावित करु शकतो.यापूर्वी अशा अनेक चित्रपटांनी मला सहज भूरळ घातलीय.त्यामुळे स्लमडॉग मिलिनिअर पाहण्यापूर्वी या चित्रपटाबद्दलची अनेक परीक्षण मी वाचली होती.त्यामुळे हा चित्रपट एक अविस्मरणीय,मास्टरपीस,क्लासीक आणि असा आणखी बराच काही असेल..या चित्रपटाचा कालावधीत एका वेगळ्याच अनोख्या दुनियेचं वास्तववादी दर्शन मला घडेल.अशा कल्पनेत मी होतो.परंतु माझं दुर्दैव असं की माझ्या मनातले मांडे अगदी मनातच राहीले.यापैकी काहीही मला वाटलं नाही.एक चांगला परंतु असामान्य अजिबात नाही असा आणखी एक चित्रपट मी पाहिला.अशीच भावना हा चित्रपट पाहील्यानंतर माझ्या मनात उमटली.

स्लमडॉग ही संपूर्ण बॉलिवूड कथा आहे. विकास स्वरुप यांच्या मूळ कथेवर डॅनी बॉयलनं छान चित्रपट तयार केलाय.परंतु ही कथा इतकी सशक्त आहे की या कथेवर बालिवूडमधले दर्जात्मक सिनेमे बनवणारा एखादा भारतीय दिग्दर्शक याच्यापेक्षा सरस चित्रपट अगदी सहज बनवू शकला असता.अशी पैज लावण्यास मी तयार आहे.

स्लमडॉग ही जमाल आणि लतीका यांची प्रेमकथा आहे.परंतु यापेक्षा कितीतरी सरस प्रेमकथा आपल्या मुंबईत तयार झाल्या आहेत. मुस्लीम नायकाच्या आईला जातीय दंग्यामध्ये हिंदूंनी मारणे,खलनायकाच्या शक्तीवर आपल्या युक्तीनं मात करुन सहज पसार होणारे छोटे जमाल आणि सलीम...लतिकाच्या भेटीनं मुंबईत सर्व धोका पत्कारुन आलेला नायक जमाल..हे सगळे अगदी टिपीकल हिंदी फिल्मी घटक या चित्रपटामध्ये दिसतात.

जमाल आणि त्याच्या भाऊ सलीम यांचीही ही कथा आहे. या कथेमध्ये एक भाऊ चांगला आणि दूसरा गैरमार्गी असणे हा अगदी दिवार (किंवा कदाचीत त्याच्याही आधीपासून मला चित्रपटांबद्दल फारसं माहीत नाही ) सुरु असलेली प्रथा या चित्रपटामध्येही पाळण्यात आलीय.त्याचबरोबर खलप्रवृत्तीच्या भावाच्या मृत्यूला त्याचा सदाचारी भाऊच जबाबदार असणे हा फॉर्म्युला या चित्रपटातही वापरण्यात आलाय.या चित्रपटाच्या शेवटी नायकाचा विजय होतो.परंतु लगान चित्रपटाच्या शेवटी नायकाच्या यशाशी जसे प्रेक्षक एकरुप होतात. आमीर खानच्या प्रत्येक फटक्यावर जसा प्रेक्षकांमध्ये जल्लोष तसा कोणताही जल्लोष अथवा चित्रपटाशी एकरुपता या चित्रपटाशी प्रेक्षकांचा निर्माण होत नाही.

लगान,तारे जमींपर,सलाम बॉम्बे,मदर इंडिया यासारखे कित्येक सरस चित्रपट भारतामध्ये तयार झालेत.परंतू हे सर्व चित्रपट परदेशी भाषेच्या विभागात मोडतात.त्यामुळे या चित्रपटाला जगभरातल्या सर्वच तगड्या चित्रपटांशी तूलना करावी लागली.त्यामुळेच आजवर भारतीय चित्रपटाला ऑस्कर मिळू शकलेले नाही असं मला वाटतं. (अर्थात याला ऑस्करसाठी भारतीय चित्रपटाची निवड करणारी निवड समितीही तेवढीच जबाबदार आहे. दिल तो पागल है,तसंच एकलव्य सारखे चित्रपट भारताकडून ऑस्करसाठी पाठवणा-या निवड समितीकडून कोणत्या अपेक्षा करणं हेच मुळात चूक आहे. ) त्यामुळेच ब्रिटीश निर्मात्याकडून निर्माण झालेल्या या चित्रपटाला अधिक नामांकनं मिळणं ऑस्करची निवड प्रक्रीया पाहीली तर अगदी स्वाभाविक वाटतं..थोडक्यात स्लमडॉगची इंग्रजी भाषा आणि त्याचा इंग्रजी दिग्दर्शक ही ऑस्करसाठी हा चित्रपट निवडला जाण्याची एक मोठी बलस्थाने आहेत.

स्लमडॉगच्या यशाचा अर्थ बदललेल्या जागतिक परिस्थितीमध्ये आहे. भारतानं 1991 साली खुलं आर्थिक धोरण स्वीकारलं.त्यानंतर काही वर्षांनीच विश्वसुंदरी आणि जगत सुंदरी हे किताब भारतीय युवतीनं सतत काही वर्षे पटकावली. सोंदर्यप्रसाधनं आणि यासारख्या अनेक परदेशी उत्पादनांनी भारतीय बाजारपेठ ताब्यात घेण्यासाठी ह्या स्पर्धेचा या स्पर्धेतल्या विजयी सुंदरींचा अत्यंत हूशारपूर्वक वापर केला.आज अमेरिकेसह सा-या जगात मंदीच वातावरण आहे.ह्या मंदीचा मोठा फटका हॉलिवूडला बसलाय.त्यामुळे मंदीच्या या वातवरणात बॉलिवूड ह्या जगातल्या सर्वात मोठ्या फिल्म उद्योगात शिरकाव करण्यासाठी एक साधन म्हणून स्लमडॉगवर ऑस्करचा वर्षाव केला जात नाही ना असाही एक स्वाभाविक प्रश्न आहे. अमेरिका तसंच ब्रिटनचा आजवर राजकीय,सामाजिक आणि व्यापारी इतिहास पाहीला तर या प्रश्नाचं उत्तर ठामपणे नाही असं म्हणता येणार नाही.

स्लमडॉगच्या यशाचा येता जाता जयघोष करणा-या भारतीयांनी या चित्रपटाच्या निमीत्तानं निर्माण झालेल्या प्रश्नांचा शांतपणे विचार करणं आवश्यक आहे.

पाकिस्तान खतरेमे !

पाकिस्तान भारतामधून वेगळा झालेला देश.14 ऑगस्ट 1947 या दिवशी हा देश भारतापासून वेगळा झाला.या देशाला सुरवातीपासूनच सतत कोणत्या ना कोणत्या समस्येनं ग्रासलंय.गरीबी,गुन्हेगारी.पूर्व पाकिस्तानमधले बांगला भाषक,सिंधमधले मोहाजीर किंवा बलूची लोक..वेगगळ्या धर्म,भाषा, संस्कृती घेऊन हा देश तयार झाला.भाषेच्या मुद्यावर या देशाची 1971 साली फाळणी झाली.तरीही या देशाचे राज्यकर्ते धडा शिकले नाहीत.वेगवेगळ्या मतभेदांनी पोखरलेल्या आपल्या देशवासियांना भारताचा बागलबूवा दाखवून हे राज्यकर्ते एकत्र ठेवत.त्यावेळी त्यांचा नारा असे इस्लाम खतरेमे !

भारताला आपला कट्टर वैरी समजणारा पाकिस्तान आता संकटात पडलाय.याची कबुली दिलीय खुद्द पाकिस्तानचे अध्यक्ष असीफ अली झरदारी यांनी.आपला देश आता तालिबानींच्या विळख्यात सापडलाय.अशी कबुली त्यांनी दिलीय.पाकिस्तानमधल्या स्वात खो-यात सध्या तालिबानी दहशतवाद्यांचे वर्चस्व आहे.या भागात पाकिस्तान सरकारनं गुडघे टेकलेत.या प्रांतात शरीयत कायदा लागू करण्यात आलाय.

पाकिस्तान-अफगाणिस्तानच्या सीमेवर असलेला हा प्रदेश तालिबानी दहशतवाद्यांचे अभयारण्य म्हणून ओळखला जातो. संपूर्ण डोंगराळ भागानं या वेढलेल्या या प्रदेशात दळणवळणाच्या सुविधा आजही अगदी प्राथमिक अवस्थेत आहेत.शिक्षण,आरोग्यच्या मुलभूत गोष्टीही या प्रदेशात पोचलेल्या नाहीत अशी माहिती वारंवार समोर येती.त्यामुळेच या प्रदेशावर नियंत्रण मिळवणं धर्मवेड्या तालिबान्यांना सोप आहे.ओसामा बिन लादेन,मुल्ला उमरसह जगातले अनेक वॉँटेड दहशतवादी याच भागात लपलेले आहेत.असा हा प्रदेश आज संपूर्णपणे पाकिस्तानच्या हातामधून निसटला आहे.

खरं तर भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांची राजकीय वाटचाल एकाचवेळी सुरु झाली.आज 62 वर्षांनी भारतामध्ये लोकशाहीचे मुळं अगदी घट्ट रुतलीय.तर पाकिस्तान हा फाळणीच्या उंबरठ्यावर उभा आहे.अल्ला,आर्मी आणि अमेरिका हेच तीन पाकिस्तानच्या राजकारणामधले सर्वात महत्वाचे घटक राहीले आहेत.पाकिस्तानचे लष्कर हे राजकीय दृष्ट्या महत्वकांक्षी आहे.धर्माचा दूराभिमानही पाकिस्तानच्या लष्करामध्ये आढळतो.सोवियत रशियानं अफगाणिस्तवर ताबा मिळवल्यानंतर त्यांच्या विरोधात तालिबानी तरुणांना लष्करी प्रशिक्षण देणारं पाकिस्तानचं लष्करचं होतं.तालिबानी दहशतवाद्यांनी अफगाणिस्तानवर ताबा मिळवल्यानंतर त्या देशाला सर्वात आगोदर मान्यता दिली ती पाकिस्ताननी.पाकिस्तानचे सरकार लष्कर यांनी जो भस्मासूर आजवर पाळला तोच आता त्यांच्यावर उलटलाय.बलूचिस्तान,वायव्य सरहद प्रांत आणि सिंध या पाकिस्तानमधल्या चार पैकी तीन प्रांतमध्ये आज अस्थिरता आहे.त्यामुळे एकट्या पंजाब प्रांतमधल्या लॉबीच्या जीवावर पाकिस्तानी राज्यकरते किती

तग धरतात हा महत्वाचा प्रश्न आहे.

पाकिस्तान हा धोक्यात सापडला असल्यामुळे ख-या अर्थानं अलर्ट राहण्याची गरज भारताला आहे.पाकिस्ताममध्ये लोकशाही सरकार सत्तेवर आल्यानंतर त्या देशातल्या भारतविरोधी शक्ती ह्या नेहमीच सक्रीय होत असतानं दिसतात.भारताशी 1000 वर्षे युद्ध करु अशी भाषा करणारे झुल्फिकार अली भूट्टो असो अथवा काश्मिरी तरुणांना दहशतवादी प्रशिक्षण देणा-या बेनझीर भूट्टो अथवा कारगील आक्रमण करणारे नवाज शरीफ..पाकिस्तानमधले कोणतेही राज्यकर्ते भारताशी लढण्याची खूमखूमी प्रत्येक राज्यकर्त्यांनी दाखवलीय.सध्याच्या झरदारी प्रशासनाच्या काळातच भारतावर सर्वात मोठा दहशतवादी हल्ला झाला.या हल्ल्याला सर्व प्रकारची मदत पाकिस्तानमधूनच मिळाली,आता स्वात खो-यामध्ये पाकिस्तान सरकार पराभूत झालंय.स्वात खोरे किंवा पाकिस्तानमधल्या काही प्रदेशापुरती मर्यादीत असलेली तालिबानी शक्तीचा प्रभाव आता सिंध पंजाब प्रांतमध्येही निर्माण होऊ शकतो.या दोन्ही प्रांताला लागून भारताची फार मोठी सीमा आहे.त्यामुळे तालिबानी आणि अलकायदाची ही दहशतवादी लाट भारतावरही येऊन आदळू शकते.किंबहुना ही आता भारताच्या अगदी जवळ येऊन ठेपलीय.

भारताच्या अगदी जवळ या असूरी शक्ती आल्याचे पाच परिणाम भारतावर होऊ शकतात.सर्वात पहिला म्हणजे दहशतवादी हल्ल्यांची तीव्रता पूर्वी पेक्षा आणखी वाढू शकते..दुसरा परिणाम म्हणजे काश्मीर खो-यातल्या शांततेला धोका निर्माण होऊ शकतो.काश्मिरमधले फुटीरतावादी पक्ष आणि संघटनाना अशा शक्तींपासून मोठं बळ मिळू शकतं.याचा तीसरा परिणाम भारतामधल्या काही कट्टरवादी मुस्लीम नागरिकांवरही होऊ शतको.ह्या व्यक्ती तालिबानी विचारधारेच्या प्रभावाखाली आल्या तर त्या देशातल्या काही भागात नक्कीच आपलं उपद्रवमुल्य दाखवू शकतात.दहशतवादी शक्तींशी लढणा-या अमेरिकेला भारतामध्ये पोचण्याचा नवा महामार्ग या अतिरेकी संघटना तयार करुन देऊ शकतात. आणि पाचवा परिणाम म्हणजे या शक्तीच्या हातामध्ये पाकिस्तानची अण्वस्त्रे लागली तर त्या अण्वस्त्रांचा वापर ते भारतावरही करु शकतात.

त्यामुळेच सध्याच्या या परिस्थीतीमध्ये पाकिस्तान जात्यात असला तर भारत सूपात आहे असंच म्हणावं लागेल.पाकिस्तानी राज्यकर्ते आमि समाजव्यवस्थेमध्ये असलेल्या दोषामुळे पाकिस्तान आज विनाशाच्या उंबरठ्यावर उभा आहे. या सख्या शेजा-याचं घरं जळालं तर त्याचे चटके सर्वात जास्त आपल्यालाचं बसणार..ही आग लवकर विझावी याकरता भक्कम अग्नीशामक यंत्रणा उभारण्याचं आव्हानं भारत सरकारपुढं आहे.थोडक्यात प्रत्येक भारतीयांसाठी येणारी रात्र ही वै-याची असेल.

भाजपची गोची

डिसेंबर-1980

स्थळ-मुंबई

जनता पक्षाचा प्रयोग फसल्यानंतर आता आपली नवीन राजकीय वाटचाल ठरवण्याकरता पूर्वीच्या जनसंघातले नेते एकत्र आले होते.आपल्या पक्षाला एक वेगळी वैचारिक बैठक आहे.त्यामुळे एक नवा राजकीय पक्ष स्थापन करण्याचं त्यांनी ठरवलं.भाजपचे पहिले अध्यक्ष अटलबिहारी वाजपेयी यांनी आपल्या ओजस्वी भाषणात मरगळलेल्या कार्यकर्त्यांमध्ये चैतन्य फूंकलं..या भाषणात अटलजी म्हणाले होते

'' अंधेरा हटेगा,सुरज निकलेगा और कमल खिलेगा ''

आज या घटनेला 29 वर्ष झाली आहेत. 2 खासदरांपासून सूरु झालेल्या पक्षाचा ग्राफ 183 वर जाऊन पोचला.नंतर 2004 च्या निवडणुकीत तो 134 वर घसरला.मात्र या तीन दशकातल्या देशाच्या जडणघडणीमध्ये भाजपचा वाटा मोठा आहे.हे त्यांच्या विरोधकांनाही मान्य करावं लागेल.खर तर हिंदुत्व विचाराच्या राजकीय क्षेत्रातल्या प्रसाराकरता जनसंघाची स्थापना 1950 च्या दशकात करण्यात आली.भाजप हे त्याचे नंतरचे रुप.भाजपच्या या वाटचालीचे तीन टप्यात विभागणी करावी लागेल.

1980 ते 1990 हा पहिला टप्पा. भाजपच्या स्थापनेचं हे दशक. 1984 मध्ये इंदिरा गांधी यांच्या हत्येनंतर निर्माण झालेल्या सहानभूतीच्या लाटेत भाजपची संपूर्ण वाताहत झाली.अगदी अटलजी आणी अडवानीसह सारे दिग्गज नेते पराभूत झाले.एक पक्ष म्हणून खर तर हा सर्वात खडतर काळ होता.एखादा कच्च्या विचारसरणीचा पक्ष असता तर हा संपूर्ण उद्धवस्त झाला असता.परंतू भाजपचं नेतृत्व नक्कीच तसं नव्हतं.अडवाणी अटलजींच्या या टिमनं 1989 च्या निवडणुकीत भाजपला 80 च्या पूढं पोचवलं.

ह्यानंतरचा काळ हा देशाच्या राजकारणाला कलाटणी देणारा असावा असंच मला वाटतं. कॉँग्रेसचा 1989 च्या निवडणिकीत मोठा पराभव झाला. डावे,उजवे आणि समाजवादी पक्षाच्या युतीनं (जनता पक्षाची 12 वर्षानंतरची नवीन आवृत्ती ) व्ही.पी.सिंग सरकार सत्तेवर आलं.व्ही.पी सिंग यांच्या मंडल राजकारणाला उत्तर देण्याकरता भाजपनं कमंडल राजकारण सुरु केलं असा दावा नेहमी केला जातो.मात्र मला तसं वाटत नाही.भाजपची मूळ ज्या विचारधारेत आहेत त्या संघपरिवाराच्या विचारधारेचा अभ्यास केला तर राममंदीराचा मुद्दा भाजप मेन अजेंड्यावर घेणार हे कळून येत.सांस्कृतीक राष्ट्रवाद हाच या विचारधारेचा गाभा आहे.मात्र या राष्ट्रवादाचा राजकीय फायदा साधून घेण्याचं टायमिंग अडवानी-प्रमोद महाजन यांच्या टिमनं बरोबर साधलं.रामनामाची चादर ओढून 6 डिसेंबरला आयोध्येत लाखो कारसेवक पोहचले.या कारसेवांनी बाबरी मशीद पाडली.ही मशीद पडली आणी भाजपच्या समोरचा एक मोठा विषय एका क्षणात संपला.

जी बाबरी मशीद दाखवून अनेक निवडणुका जिंकता आल्या असत्या.लाखो भोळ्या-भाबड्या हिंदु मतदारांचे मतं जिंकता आली असती ती मशीदचं पडली. या घटनेनंतर इतर राजकीय पक्ष आणि भाजप यांच्यामध्ये एक दरी निर्माण झाली.शिवसेना,अकाली दल यासारखे काही मोजके पक्ष सोडले तर भाजपला जवळ करण्यास कोणीच तयार नव्हतं. याच कारणामुळे 1996 साली अचलजींना अवघ्या 13 दिवसात सत्ता सोडावी लागली. 1996 च्या या घटनेनंतर मात्र भाजपनं आरलं धोरण पूर्णपणे बदललं असंच म्हणावं लागेल.

निवडणुक जिंकण्याची शक्यता हाच एकमेव 'राम' मंत्र भाजपनं स्वीकारला.काश्मीर साठी वेगळी घटना मागणा-या नॅशनल कॉन्फरन्स पासून ते प्रभू रामचंद्राचे कट्टर वैरी करुणानिधीपर्यंत सर्वांनाच भाजपनं पावन करुन घेतलं.पार्टी विथ डिफरन्स या पक्षाच्या प्रतिमेला इतके तडे गेली की आता ही खरचं या पक्षाची प्रतिमा आहे का असा प्रश्न आता पडतोय.एकवेळ अशी होती की भाजपचे कट्टर विरोधकही असं म्हणंत ही माणसं चांगली सदप्रवृत्त आहेत.आता भाजपचे समर्थकही खाजगीत मान्य करतात आमचे अनेक नेते भ्रष्ट आहेत.संघाच्या मुशीत तयार झालेल्या भाजप नेत्यांनीही भ्रष्टाचार केला.संरक्षण सारख्या सर्वात संवेदनशील क्षेत्रातल्या प्रकरणात लाच घेताना भाजप अध्यक्ष पकडले गेले.संसदेत प्रश्न विचारण्यासाठी लाच घेणरे सर्वात जास्त खासदार भाजपचे होते.माणूस स्खलशील आहे.कितीही संस्कार केले तरी लोभ संपत नाहीत...हे कटू वास्तव भाजपच्या बाबतीत ही खरं आहे असंच म्हणावं लागेल.शुद्ध चारित्र्या प्रमाणे स्वदेशी आणि सुरक्षेचा जप भाजप नेहमी करतो. मात्र अगदी संसदेवर हल्ला होऊनही ' अब आरपार की लडाई होगी 'इतपतच भाजपची आक्रमकता मर्यादीत राहीली. एकेकाळी स्वदेशीचा सतत जप करणा-या या पक्षानं निर्गुंतवणूक हे नवीन मंत्रालय निर्माण केलं.अनेक फायद्यातले सरकारी उद्योग मोडीत काढले. समान नागरी कायदा आणि 370 वे कलम रद्द करणे हे मुद्दे अडचणीचे ठरतात म्हणून कार्यक्रम पत्रिकेतून वगळले गेले.राममंदिराचा जप हा फक्त निवडणुका आल्या कीच करायचा हेच बहुधा या पक्षाचं धोरणं असावं.

खर तरं एक केडर बेस असा पक्ष अशी भाजपची ओळख आहे. पक्षाच्या वाढीकरता आपल्या संपूर्ण आयुष्याचा कण कण झिजवणारे अटलजी,कुशाभाऊ ठाकरे,सुंदरसिंग भंजारी,रामभाऊ म्हाळगी या सारख्या हजारो निस्वार्थ शुद्ध चारित्र्यांच्या रक्ताच्या सिंचणातून ह्या पक्षाला आज हा पक्ष सा-या देशात फोफावलाय.

भाजपचे पंतप्रधान पदाचे उमेदवार लालकृष्ण अडवाणी हेही एक कडव्या पक्ष शिस्त पाळणारे, पक्षाला नेहमी वेगळी दिशा देणारे एक चिंतनशील नेते म्हणून ओळखले जातात.भाजप आणि एनडीए सरकारनी जी अनेक महत्वाचे निर्णय घेतले या निर्णयामागचा खरा ब्रेन अडवानींचा होता.हे त्यांचा अगदी कट्टर विरोधकही मान्य करेल.टिपीकील राजकीय प्रवृत्ती नसलेल्या व्यक्तींचा पक्ष अशी भाजपची सुरवातीची ओळख होती.मात्र तीच ओळख आता पुसट होत चाललीय.कॉँग्रेसची दूसरी बाजू म्हणजे भाजप ही आता नवीन ओळख ब-याच क्षेत्रात निर्माण होऊ लागलीय.ही ओळखचं अस्वस्थ करणारी आहे.

माझे सर आणि माजी सनदी अधिकारी अविनाश धर्माधिकारी यांच्याशी मागे एकदा या विषयावर चर्चा करत असताना त्यांनी एक गोष्ट मला सांगितली होती.तीच गोष्ट हा ब्लॉग लिहताना मला पून्हा पून्हा आठवतीय. एक आस्तित आणि एक नास्तिक यांच्यात एकदा कडाक्याचा वाद झाला देव आहे की नाही यावरुन. नऊ दिवस नऊ रात्र अखंड वाद घातल्यानंतरही निर्णय लागला नाही.त्यामुळे दोघंही आपआपल्या घरी निघून गेले.नास्तिक व्यक्तीनं घरी गेल्यानंतर घरी देव्हारा स्थापन करुन त्यात देवाच्या मुर्तीची स्थापना केली.तर आस्तिक व्यक्तीनं देवासकट देव्हाराचं फेकून दिला.आपल्या मुल्यांवरचा विश्वास हरवलेल्या,नेमक्या अस्मितेचं भान विसरलेल्या त्या आस्तिक माणसानं देवासकट देव्हारा फेकून देण्याचं दृष्टांत भाजपला अगदी फिट्ट बसतो.

राष्ट्रीय राजकारणात एक विचार म्हणून एक संघटना म्हणून भाजपची जी गोची झालीय..ती गोची ही गोष्टीतल्या या आस्तिक माणसासारखीच आहे असंच मला सतत वाटतं.