'बाळ' पर्व

बाळासाहेब ठाकरे. 23 जानेवारी 2009 या दिवशी ते आपल्या वयाची 83 वर्षे पूर्ण करतील.भारतीय राजकारणात अनेक नेत्यांना किंबहून प्रत्येक नेत्याला साहेब म्हणण्याची सवय आहे.मात्र ख-या अर्थाने साहेब हे नाव ज्या नेत्याला अगदी चिकटून बसलंय.ते म्हणजे बाळ केशव ठाकरे..अर्थात बाळासाहेब ठाकरे.गेली चाळीस वर्षात या माणसानं महाराष्ट्राच्या राजकारणात एक आदरांच, मानाचं आणि धाकाचंही स्थान मिळवलंय.. महाराष्ट्राच्या निर्मितीपासूनचा आजवरचा इतिहास लिहायचा झाल्यास बाळासाहेब ठाकरे ह्या नावाला टाळून पुढं जाणं अशक्य आहे.

काही व्यक्ती ह्या त्यांच्या जिवंतपणीच अगदी दंतकथा बनून गेल्या असतात..मला आठवतय 1992 साल..मी तेंव्हा जेमतेम नऊ वर्षाचा असेल.आंम्ही सारे त्यावर्षी दक्षिण भारतामध्ये प्रवास करण्यास गेलो होतो.त्या वर्शी आंम्ही जाऊ तिथं आंम्ही महाराष्ट्रीयन आहोत हे कळाले की दक्षिण भारतीय लोक बाळासाहेब ठाकरेंविषयी विचारत.त्यानंतर 2005 साली मी दिल्लीला गेलो होतो.त्याही ठिकाणी मी मराठी आहे हे समजताच दिल्लीकर लोक आंम्हाला आधी बाळासाहेब ठाकरेंच्या बाबतचं विचारत.दिल्ली पासून अगदी कन्याकुमारी पर्यंतच्या भारतीयांच्या मनात सर्वात जास्त कुतूहल असलेले बाळासाहेब ठाकरे हेच एकमेव मराठी नेते आहेत.गेली चाळीस वर्षे या नेत्यानं शिवसेना ही संघटना आपल्या मुठीत ठेवलीय.बाळासाहेब ठाकरे आणि शिवसेना हे एक अगदी घट्ट असं समीकरण आहे.

हे समीकरणं मुळात जन्माला आलं तो काळ मोठा विलक्षण आहे.महाराष्ट्र राज्याची स्थापना नुकतीच झाली होती.मराठी माणसांचं राज्य निर्माण झालं आपले सारे प्रश्न सुटतील असं वाटणारा एक मोठा समाज या राज्यात होता.मात्र नौकरी असो अथवा उद्योगधंदे प्रत्येक पातळीवर मराठी तरुण मागं पडलेत असं चित्र त्या काळात अनेकांनी दाखवायाला सुरु केली होती (हेच चित्र आजही अनेक जण रंगवतात ) वाचा आणि स्वस्थ बसा या नावाची मालिकाचं त्याकाळी बाळासाहेब ठाकरेंचे मार्मिक हे साप्ताहिक चालवत असे.मराठी माणसांच्या असंतोषाचा असा संपूर्ण वापर करत बाळासाहेबांनी 19 जून 1966 या दिवशी शिवसेनेची स्थापना केली.आज या घटनेला 42 वर्षे झाली आहेत.ज्या उद्देशाकरता शिवसेनेची स्थापणा झाली आहे त्यामधले किती प्रश्न अजून सुटले आहेत,याचा विचार सर्वच मराठी माणसांनी यानिमीत्तानं कोणत्याही भावनेच्या आहारी न जाता शांतपणे करायला हवा.

रस्त्याच्या नाक्यावर टर्रेबाजी करणा-या,कोणत्याही मुद्यावर राडे करण्यास तयार असलेला संतप्त मराठी युवक हे शिवसेनेचं सर्वात मोठं बलस्थान होत.याच पोरांच्या जोरावर बाळासाहेबांचा आवाज सा-या राज्यभर आणि देशभर पोचला.बाळासाहेबांची आज जी लार्जर दॅन लाईफ अशी इमेज झालीय..ती इमेज बनवण्यात याच पोरांचा सर्वात जास्त वाटा आहे.

काही कालावधीनंतर शिवसेनेच्या ताब्यात मुंबई महापालिका आली...ठाणे,औरंगाबाद या महापालिकेवर सेनेचा भगवा फडकला.सेनेचे आमदार,खासदार निवडूण आले.1995 मध्ये शिवसेना-भाजप युतीची सत्ता आली. खर तर शिवसेनेच्या आणि महाराष्ट्राच्या इतिहासाला कलाटणी देणारा हा कालखंड ठरला असता. मराठी माणसांचा आणि ज्वलंत हिंदुत्वाचा उठता बसता गजर करणा-या शिवसेना-भाजप युतीला महाराष्ट्रतल्या मतदारांनी कौल दिला होता.मला मान्य आहे तूंम्ही साडेचार वर्षात राज्य बदलू शकत नाहीत मात्र तूमच्याकडं ते बदलण्याची तीव्र इच्छाशक्ती आहे हे तरी दिसायला हवं..परंतु त्या साडेचार वर्षात किंवा त्या कालावधीचा अभ्यास करत असताना आजही ही इच्छा शक्ती युती सरकारमध्ये होती असं आज वाटत नाही.युती सरकारचा रिमोट कंट्रोल ज्यांच्या हातामध्ये होता असे मा.बाळासाहेब ठाकरे देखील या अपयशाला तेवढेच जवाबदार आहेत.

माझं हे बोलणं काहींना अतातयीचं वाटेल परंतु युती सरकारकडून सर्वात जास्त अपेक्षा मला होत्या.त्यामुळे या सरकारच्या अपयशी कामगिरीचं शल्य मला डसतय..ज्या एनरॉन करारला अरबी समुद्रात बुडवण्याची भाषा या नेत्यांनी केली होती.त्य़ाच नेत्यांनी या कंपनीकरता लाल गालीचा अंथरला. धारावीतल्या झोपडपट्टीवासीयांना मोफत घर का बांधीन देण्याच्या 'ठाकरी' घोषणेचाही असाच बोजावरा उडाला..वीजेच्या बाबतीत एकेकाळी स्वयंपूर्ण असणारा महाराष्ट्र अंधारात बुडाला..मुंबईत घुसणारे बांगलादेशी लोंढे कमी झाले नाहीत,लालाबाग-परळ या भागातल्या मराठी कामागारांची झाडाझडती थांबली नाही. तरीही युतीचे हे नेते त्यांच्या युवराजानं प्रायोजीत केलेल्या मायकल जॅक्सनच्या शो मध्ये गुंग होते.विचार करा मायकल जॅक्सनला कोणी कॉँग्रेसी नेत्यानं मुंबईत आणलं असत...तर बाळासाहेबांनी किती गजहब केला असता..हा कोण अमेरिकी XXX म्हणून सा-या मुंबईत शिमगा करायला त्यांनी कमी केलं नसंत. पण लाडक्या युवराजाचा हट्ट पुरवण्यास सारं युती सरकार सज्ज होतं..एक मुंबई-पुणे एक्सप्रेस महामार्ग सोडला तर युती सरकारच्या कालावधीत फारसं चांगलं काय घडलं हेच आता आठवावं लागतं..

युतीचं सरकार पडलं, 2004 मध्ये अगदी अनुकूल वातावरण असतानाही युतीला सत्ता मिळवता आली नाही.याही वर्शी सत्ता मिळवण्यासाठी युतीमधल्या सर्वच नेत्यांना एकदिलानं अतिशय नेटानं प्रयत्न करावे लागतील. द्रमुक,तेलगू देसम,आसाम गण परीषद,अकाली दल यासारख्या प्रादेशीक पक्षांनी स्वत:च्या जीवावर आपआपल्या राज्यात सत्ता मिळवली आहे. शिवसेना बा महाराष्ट्रातला प्रादेशीक पक्ष स्वबळावर सत्ता मिळवेल अशी शक्यता नजीकच्या कालावधीमध्ये तरी कुठही दिसत नाही.मला वाटतं बाळासाहेबांच अनिश्चीत आणि लहरी राजकारणाचा हा परिणाम आहे.

अशा प्रकारचे मुद्दे अनेक सांगता येतील तरीही बाळासाहेबांचा करीष्मा कमी होत नाही.एक रोखठोक बिनधास्त आणि मनस्वी माणूस अशीच त्यांची प्रतिमा आहे.त्यांचा दबदबा इतका आहे की छगन भूजबळ,नारायण राणे राज ठाकरे यासारखे नेते त्यांना वंदन करुनचं आपली बंडखोरी रेटत असतात.

आपल्या एका शब्दावर पेटून उठणारे, आपल्या आयुष्याची होळी करणारे युवक आपले अनुयायी असावेत असं प्रत्येक नेत्याची महत्वकांक्षा असते.बाळासाहेब या बाबतीत नेहमीच श्रीमंत राहीले आहेत.महाराष्ट्र राज्याच्या निर्मितीनंतर अशी श्रीमंती खचितच एखाद्या मराठी नेत्याच्या वाटेला आली असेल.

बाळासाहेब ठाकरे ही एक अशी व्यक्ती आहे की ज्यांनी ठरवलं सतं तर राज्याचा इतिहास हा बराच बदलला असता,...राज्याचा इतिहास बदलण्याची क्षमता असलेल्या या अत्यंत कमी नेत्यामंध्ये बाळासाहेबांच स्थान वरचे आहे. आपल्या शक्तीचा आणि क्षमतेचा या माणसांनं पूर्णपणे वापर खरचं केला का ? असा प्रश्न मला नेहमी पडतो..राज्याच्या इतिहासातील या झंझावती 'बाळ' पर्वाचा अभ्यास करत असताना मराठी माणसांनी खरचं अगदी शांतपणे कोणत्याही भावनेच्या आहारी न जाता याचा विचार करायला हवा

'तरुण' भारताचे म्हातारे नेते

माजी उपराष्ट्रपती भैरोसिंह शेखावत ह्यांच सध्याचं वय आहे 86. ते राजस्थानचे तीन वेळा मुख्यमंत्री होते.भारताचं उपराष्ट्रपतीपद भूषवण्याचा मानही त्यांना मिळालाय.राष्ट्रपतीची निवडणुकही त्यांनी लढवलीय.तरीही त्यांच्या मधला राजकारणी निवृत्त किंबहूना त्याहीपेक्षा महत्वाचं म्हणजे अजुनही तृप्त झालेला नाही.त्यामुळेचं लोकसभेची निवडणूक लढवण्याचा निर्णय त्यांनी जाहीर केलाय.' सत्तातुराणाम् न भयम् म लज्जा ' या संस्कृत सुभाषीताप्रमाणे वागणारे शेखावत हे केवळ एकमेव भारतीय नेते नाहीत.तर जवळपास सर्वच राजकीय पक्षांमध्ये ही समानता आढळते.

लोकसभेच्या 15 व्या निवडणुकीला आता अवघे काही महीने उरलेत.आजपासून सहा महिन्यानंतर ही निवडणूक प्रक्रीया पूर्ण झाली असेल. आपल्या देशात 20 ते 35 या गटातल्या तरुणांची संख्या मोठी आहे.या गटात जगातली सर्वात जास्त लोकसंख्या भारतामध्ये असल्यामुळे भारताला तरुणांचा देश असंही म्हंटलं जातं.मात्र या तरुण भारताचे बहुतेक नेते हे सत्तरी ओलांडले आहेत.सध्याचे पंतप्रधान मनमोहन सिंग यांच वय आहे 77..या पदासाठी त्यांचे प्रमुख प्रतिस्पर्धी आहेत लालकृष्ण अडवाणी त्यांचे वय आहे 81...मनमोहन सिंगाचे मंत्रीमंडळातले सहकारी प्रणब मुखर्जी यांच वय आहे 73.गृहमंत्रीपदावरुन ज्यांना नुकतंच अपमानास्पदरीत्या हाकलपट्टी करण्यात आलं त्या शिवराज पाटील यांचही वय आहे 73. उच्च संस्थामध्ये आरक्षणाचा निर्णय ज्या सन्मानीय मंत्री महोदयांनी कोणालाही विश्वासात न घेता जाहीर केला त्या माननीय अर्जुनसिंहजी आहेत 79 वर्षांचे. दहशतवाद,आर्थिक मंदी,नागरीकरण,ग्लोबल वार्मिंग या सारख्या वेगवेगळ्या समस्यांचा सामना करणा-या या युवा भारताचा भार हेच म्हातारे नेते आपल्या कृश खांद्यावर वाहणार आहेत.

भारतामध्ये ही परपंरा आताच सुरु झाली आहे का तर अजिबात नाही. भारताचे पहीले पंतप्रधान पंडीत जवाहरलाल नेहरु यांनीच सुरु केली.स्वातंत्र्यलढ्यात नेहरुंच्या योगदान लक्षात घेऊन देशाच्या पंतप्रधानपदी त्यांची निवड होणं अपेक्षित होतं.मात्र पंतप्रधान पदाची एक काराकिर्द पूर्ण होऊन दुस-या नेत्यासाठी पंतप्रधानपद सोडण्याचा मोठेपणा नेहरुंसारख्या विशाल मनाच्या नेत्यांनी दाखवायला हवा होता.परंतू नेहरुंनी शेवटपर्यंत निवृत्ती घेतली नाही.नेहरुंनंतर इंदीरा गांधीही आयुष्याच्या अगदी अखेरच्या टप्प्यापर्यंत देशाच्या पंतप्रधान होत्या.याच्या उलट आपण ज्यांच सदैव अनुकरण करतो त्या पाश्चात्य देशामधली परिस्थीती मात्र अगदी उलट आहे.बराक ओबामा हे वयाच्या 47 व्या वर्षी जगातल्या सर्वात शक्तीशाली देशाचे अध्यक्ष बनतायत. याच महिन्यात आपली आठ वर्षाची काराकिर्द संपवून जॉर्ज बूश हे अध्यक्षपदावरुन निवृत्त होतील,त्यांच सध्याचं वय आहे 59.बिल क्लिंटन हे 55 व्या तर टोनी ब्लेयर यांनी वयाच्या 54 वर्षी आपल्या देशाची सर्वोच्च पदं खाली ठेवली आहेत.

आपल्या देशात सर्व सरकारी नोक-यांमध्ये निवृत्तीचं वय निश्चित आहे.खाजगी कंपन्यांमध्येतर जीवघेण्या स्पर्धेमुळे निवृत्तीची सरासरी वयोमर्यांदा वरचेवर आणखी खाली येतीय.मात्र राजकारण हे असं एकमेव क्षेत्र आहे की ज्या क्षेत्रात अजुनही निवृत्तीचं कोणतंही बंधन नाही.उलट तूमचं वय जसं जसं वाढत जातं तसं तूमच्यातला नेता अधिकच मुरत जातो.या नेत्याला महानेता बनवण्याचं काम त्याचे अनुयायी करत जातात.तो नेता हा जीवंतपणीच दंतकथा बनतो.मग हा नेता कार्यकर्ते आणि हाजारो अनुयायींच्या आग्रहास्तव सत्तेच्या तसंच अधिकाराच्या पदी चिकटून राहतो. एन.टी.रामाराव,एम.करुणानिधी तसंच बाळासाहेब ठाकरे हे याचंच अगदी प्रमुख उदाहरण. बाळासाहेबांनी प्रत्यक्ष सत्ता कधी उपभोगली नाही हे खर आहे.मात्र शिवसेनेच्या सा-या सत्तापदांचा रिमोट कंट्रोल त्यांनी आपल्या हातातून कधीही सोडला नाही.हा रिमोट कंट्रोल इतका घट्ट आहे की साठीच्या वरच्या सर्व नेत्यांनी राजकारणामधून निवृत्त व्हावं असं जाहीर विधान त्यांनी पाच वर्षापूर्वीच केलं होतं...तरीही अजूनही वयाच्या 83 व्या वर्षी ते खोकलत,अडखळत शिवाजी पार्कवरुन भाषणं करतचं आहेत.त्याचबरोबर या पक्षातल्या ज्या युवकांना पुढं आणण्याचा उदारपणा ही नेते दाखवतात ती नेते ही याच महान नेत्यांची मुलं असतात..राहुल गांधी,सचिन पायलट,ज्योतीरादित्य शिंदे,उद्वव तसंच राज ठाकरे,सुप्रिया सुळे तसंच स्टॅलीन आणि नवीन पटनाईक ही याचीच प्रमुख उदाहरणं.

खर तर या देशात राजकारण असं एकमेव असं क्षेत्र असावं ज्याच्यावर तरुणांचे वर्चस्व नाही.याची कारण काय आहेत याचाही आपण शोध घ्यायला हवा. स्वातंत्र्यानंतरची पहिली दोन दशकं या देशात गल्लीपासून दिल्लीपर्यंत कॉँग्रेस या एकाच पक्षाचं राज्य होत. या काळात सत्तापद सांभाळणारी कॉँग्रेसची बहुतेक नेते ही स्वातंत्र्यलढ्यातली म्हणजे वयाचं अर्धशतक ओलांडलेली होती.ही पिढी अस्ताला गेल्यानंतर ज्यांनी सत्ता स्विकारली ती इंदीराजींची पिढीही वयाच्या 50 व्या वर्षी सत्तेत पोहचली, बरं पंतप्रधान,मुख्यमंत्री यासारखी पद किती वर्ष सांभाळावी याला अमेरिकेप्रमाणे कोणतही बंधन आपल्याकडं नाही..त्यामुळेच वयाच्या 84 व्या वर्षी अच्यूतानंदन केरळचे मुख्यमंत्री होतात.तर 84 वय झालं अनेक वेळा पद उपभोगून झालं तरी अजुनही करुणानिधी मुख्यमंत्रीपद सोडण्याचं नाव घेत नाहीत.

हा दोष फक्त म्हाता-या नेत्यांचा आहे ? मला असं अजीबात वाटत नाही..1970 च्या दशकात ब्रेन ड्रेन ला सुरवात झाली.या देशातला उच्चशिक्षीत वर्ग एकतर भारताच्या बाहेर जायचा,यातला दुसरा वर्ग जो त्यांच्या (खर तर या देशाच्या ) दुर्दैवामुळे इथं राहीला असा वर्ग या देशाला नावं ठेवत अमेरिकेच्या आठवणी जागतचं आपलं आयुष्य काढत असे.या मधला जो तिसरा वर्ग ज्याला खरंच या देशाबद्दल कळकळ असायची किंवा आजही आहे या वर्गाची शक्ती या देशातला भ्रष्टाचार,वशिलेबाजी.गुंडगिरी यांच्याशी लढतानाचं नष्ट होतीय.त्यामुळे या सर्व दिव्यातून राजकारणाच्या मूळ परीघात अगदी थोड्याच व्यक्ती पोचल्या असतील.

आज 2009 साली तरी परिस्थीती फारशी बदलली नाही.ब्रेन ड्रेनचा संपूर्ण उलटा प्रकार आता सुरु झालाय.उच्चविद्याविभूषीत, भला मोठा पगार घेणारे युवक अमेरिकेतून मंदीचा मार खाऊन भारतामध्ये परतायत. तरीही ग्लोबलायझेनच्या या युगात भांडवलशाही अर्थव्यवस्थेची झिंग तरुणांच्या मनातली काही कमी होत नाही. सरकारी नोकरीसाठी जीव टाकणारी पिढी कालबाह्य झाली . आज विद्यार्थी संघटनांचं अस्तित्व नावापुरतंच राहिल्याचं दिसतं. विद्यार्थी करिअरिस्ट झालेत.विद्यार्थी संघटनांची मेंबरशीप कमी होत चाललीय. 'मला काय त्याचे ' हा एप्रोचही आता ग्लोबल होत चाललाय.मुंबईवरच्या हल्ल्यानंतर याच वर्गातल्या अनेकांनी मेणबत्ती पेटवत ताजसोमर निदर्शन केली.मात्र ज्या ठिकाणी सामान्य नागरिकांचा बळी गेला त्या सीएसटीवर हे मेणबत्तीवाले अजिबात फिरकले नाहीत.हा मुद्दाही विशेष लक्षात घेण्यासारखा आहे.आता लवकरच होऊ घातलेल्या निवडणुकीच्या वेळीच हा वर्ग किती गंभीर आहे हे सिद्ध होईल.

कोणत्याही देशाची ओळख ही त्या देशाचं नेतृत्व करणा-या नेत्यांमुळे  होत असते.शंभर कोटींच्या या भारत देशातले अनेक नेते हे वयोवृद्ध,संरजामी वृत्तीचे,घराणेशाहीला चिकटून राहणारे, आणि सत्ता मिळवण्यासाठी आणि ती टिकवण्यासाठी काहीही करु शकणारे असेच आहेत.भारताची ही ओळख मला नेहमीच अस्वस्थ करते. आपल्या समोर चांगले आदर्श निर्माण केले नाहीत म्हणून या देशातला युवा वर्ग हा आधीच्या पिढीला नेहमीच नावं ठेवत असतो.हाच आरोप पुढच्या पिढीनंही आपल्यावर करु नये याची खबरदारी या देशाच्या युवकांनी घेतली पाहीजे.

चारित्र्यसंपन्न,बुद्धिसंपन्न आणि देशसेवेसाठी सर्वस्व पणाला लावणारे युवक ह्या देशात निर्माण व्हावेत हेच स्वप्न स्वामी विवेकानंद यांनी विसाव्या शतकाच्या सुरवातीला पाहीलं होतं. आज 21 व्या शतकात तरी स्वामीजींचे हे स्वप्न पूर्ण होणार का ? ह्या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न म्हाता-या नेत्यांच्या तरुण देशाने करायला हवा.

आरक्षणाची ऐशी की तैशी !

2009 हे निवडणुकांचे वर्ष आहे.लोकसभा तसंच महाराष्ट्राच्या विधानसभा निवडणुका याच वर्षी होणार आहेत.निवडणुका आल्या की एखादे नवे प्रकरण (भानगड) उभे करायचे .या मुद्यावर निवडणुका लढवायच्या आणि मतं मिळवून सत्ता मिळवायाची ही परंपरा सर्वच राजकीय पक्ष गेल्या अनेक वर्षांपासून पाळत आलेले आहेत.महाराष्ट्रातल्या राजकीय पक्षांना या निवडणुकीकरता एक नवा मुद्दा मिळालाय..तो आहे मराठा आरक्षण.

एखाद्या चांगल्या तत्वांची चांगल्या नियमांची या देशात कशा प्रकारे सत्यानाश केला जातो,याचे अगदी क्लासीक उदाहरण म्हणजे मराठा आरक्षणाची मागणी. ज्या दलीत,मागसवर्गीय समाजाला वर्षानुवर्षे अन्याय सहन करावा लागलाय..ज्या समाजाला पिढ्यान पिढ्या गावकूसाबाहेरचं जीणं जगावं लागलंय...अशा मगास आणि अतिमागास समाजाला विकासाच्या मूळ प्रवाहात आणण्याकरता आरक्षण हे तत्व डॉ.बाबासाहेब आंबेडकरांनी लागू केलं.या आरक्षणाच्या तरतूदींचा दर दहा वर्षांनी अभ्यास केला जावा अशी अपेक्षाही त्यांनी व्यक्त केली होती.मात्र डॉ.आंबेडरकरांनंतर आरक्षणाचा उपयोग हा केवळ व्होट बॅँकेकरताच होऊ लागला.मंडल आयोगाच्या अंमलबजावणीनंतर तर या देशाच्या मानगूटीवर आरक्षणाचं भूत आणखी भक्कम झालंय..हे भूत उतरवण्यासाठी प्रयत्न करण्याची हिंमत कोणत्याच पक्षात नाही..उलट ह्या आरक्षणाकरता आपणचं कसे अधिक पात्र आहोत..ह्याची गरज आपल्याला कशी सर्वात जास्त आहे..या देशात आपलीच जात सर्वात जास्त मागास किंवा अतिमागास कशी आहे.याचा प्रयत्न जो तो करु लागलाय..ज्या महाराष्ट्राचं सारी सत्ताकेंद्र ज्या मराठा ह्या एकमेव पक्षानं इतके दिवसं उपभोगली किंबहूना ब-याच ठिकाणी आजही उपभोगत आहेत तो मराठा समाजही आज आरक्षण मिळवण्याच्या मागे लागलाय...

महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री अशोक चव्हाण मराठा,राज्याचे विधानसभा अध्यक्ष बाबासाहेब कुपेकर मराठा, विधान परिषद सभापती मराठा,राज्यातल्या जमिनीचे सर्वात जास्त मालक मराठा,शिक्षण संस्थाचे मालक मराठा,सहकारी संस्थांचे चालक मराठा, नगराध्यक्ष,महापौर,जिल्हा परिषद अध्यक्ष,पंचायत समितीचे बहुतांश अधिकारी मराठा तरीही ह्या समाजाला आरक्षण मिळावं ह्याकरता काही कडव्या आणि ब-याच अंशी माथेफीरु संघटना आता आक्रमक झाल्या आहेत.महाराष्ट्र राज्याच्या स्थापनेपासूनच ह्याच समाजानं राज्याचं नेतृत्व केलं आहे. 1962 ते 1999 पर्यंत राज्य विधानसभेतल्या खूल्या जागेवर निवडूण गेलेले सुमारे 60 टक्के आमदार हे मराठाच आहेत.संपूर्ण राज्यभर सत्तेचं जे मराठा मॉडेल ह्या नेत्यांनी तयार केलं त्याच मराठा मॉडेलचा पराभव म्हणजे ही आरक्षणाची मागणी आहे.

ज्या शाहू-फूले-आंबेडकर यांच्या नावानं मराठा नेते आरक्षणाची मागणी करत आहेत त्याच समाजातल्या लोकांचा टोकाचा विरोध ह्या समाजानं आजवर गेला आहे.रिडल्स किंवा मराठवाडा विद्यापीठाचं नामांतर हे ह्याच सर्वात ठळक उदाहरण...अगदी मंडल आयोगाच्या अंमलबजावणीलाही याच काही नेत्यांनी जोरदार विरोध केला होता.मराठा समाज हा जर खरचं आरक्षित झाला तर संपूर्ण राज्याच्या समाजकारणावर खूप मोठे दूरगामी परिणाम होणार आहेत.राज्याची सध्याच बिघडलेली सामाजिक घडी ह्या निर्णयानंतर तर पार विस्कटून जाऊ शकते.खुल्या गटातले मराठा जर 27 टक्के आरक्षण असलेल्या ओबीसी गटामध्ये दाखल झाले..तर या 27 टक्के वाल्या जातींमध्ये मोठी खळबळ माजू शकते.या जातींमधल्या कूणबीसह अन्य काही प्रबळ आणि शक्तीशाली जाती आपला समावेश मागसवर्गात करावा अशी मागणी करु शकतात.मराठा आरक्षण ह्या न्यायानं त्यांचीही मागणी ह्या कनवाळू सरकारनं मान्य करायलाच हवी...असा ह्यांचा आक्रमक आग्रह असेल.ह्या अन्य जाती आपल्या गटात येऊ नये म्हणून दलीत किंवा त्या प्रकारच्या जाती प्रयत्न करु लागलीत.आरक्षणाची मागणी मान्य करुन घेण्याकरता कशा प्रकारचा मार्ग स्विकारला पाहिजे ह्याचा पॅटर्न गुज्जर समाजानं या देशात घालून दिलाचं आहे.महाराष्ट्रतले नेत तसेच त्यांच्या अनुयायी हे पहिल्यापासूनच देशात सर्वात जास्त प्रगत असल्यानं गुज्जर पॅटर्न पेक्षा आणखी हिंस्त्र,आणखी खूनशी आणि देश तोडण्यासाठी प्रयत्न करणारे विषारी कृती कार्यक्रम अतिशय नियोजीत पद्धतीनं राबवतील ही शक्यता नाकरता येत नाही.

खर तरं या देशातल्या प्रत्येक समाजात ज्याला मराठाही अपवाद नाहीत सत्तेची विकासाची फळं काही ठरावीक वर्गानं आणि ठारावीक कुटूंबीयांनीच चाखली आहेत हे सत्य आहे.मराठा समाजतही बेकारी,दारिद्र्य आणि न्यूनगंडानं पछाडलेल्या व्यक्तींची समस्या मोठी आहे,(याच वैफल्यग्रस्त तरुणांच्या मनगटाच्या जोरावर मराठा समाजातल्या डझनभर संघटनांची दुकानं सूरु आहेत ) पुण्यातल्या भांडरकर प्राच्यविद्या संशोधन संस्था सारखी जागतिक किर्तीची संस्था ह्याच वैफल्यग्रस्त तरुणांना हाताशी धरुन ह्या समाजतल्या स्वार्थी नेत्यांनी फोडली होती.आज खरी गरज आहे ह्या वैफल्यग्रस्त समाजाची जखम भरुन

काढण्याची गरज आहे.मराठाचं नाही तर देशातल्या अनेक समाज घटकांना आरक्षणाच्या कूबड्या देण्यापेक्षा त्यांना शैक्षणीक तसंच आर्थिकदृष्ट्य़ा स्वावलंबी बनवण्याकरता सर्वांनी प्रयत्न करायला हवा.

औरंगजेबसारख्या धर्माँध,परकीय जूलमी अशा मोगल सम्राटाची कबर खणणारी मराठा ही जात आहे. परकीय शक्तीपासून दिल्लीचं संरक्षण करणारी जात मराठा आहे. परकीय शक्तींच्या जूलमी टाचांखाली आपला देश भरडला जाऊ नये म्हणून महाराष्ट्रपासून कित्येक किलोमीटरदूर पाणीपतच्या लढाईत सर्वस्वाची होळी करुन घेणा-या पराक्रमी देशअभिमानी सैनीकांची जात म्हणजे मराठा...महाराष्ट्राच्या शौर्याचे,दरा-याचे,राकटपणाचे,कणखरतेचे आणि जाज्वल्य देशभक्तीचे प्रतिक म्हणजे मराठा...

गेल्या पन्नास वर्षात स्वार्थी राजकारण्यांच्या नादी लागून ह्या समाजतली जनता आता वाहवंत चाललीय. हा समाज असाच वाहवंत गेला तर संपूर्ण महाराष्ट्राची गटारगंगा होऊ शकते.

इंग्रजांच्या अधुनीक आव्हानांचा सामना करण्याकरता आवश्यक ते कौशल्य मराठे शिकले नाहीत..केवळ भाऊबंदीकमध्येच मग्न राहिले,म्हणून त्यांचा पराभव झाला.पर्यायाने सा-या देशाला 150 वर्षे पारतंत्र्य सहन करावं लागलं.गेल्या 60 वर्षात वेगवेगळ्या समस्यांवर मात करुन विकासाच्या मार्गावर वाटचाल करत महासत्ता होण्याचा प्रयत्न भारत करतोय.मात्र दहशतवाद आणि या दहशतवादाला थारा देणा-या पाकिस्तान सारख्या शक्तींमुळे देशासमोर सर्वात गंभीर धोका निर्माण झालाय.अशा परिस्थीत देश मजबूत करण्याकरता प्रयत्न करण्याऐवजी ह्या समाज आरक्षणाची मागणी करु लागलाय. निवडणुकीतला तात्कालीन स्वार्थ डोळ्यासमोर ठेवून स्वार्थी मराठे नेते त्याला खतपाणी घालत आहेत.

1818 च्या पराभावाला आता 190 वर्षे झाली तरीही मराठा समाज आणि त्याचे नेते काहीच शिकत नाहीत.त्याच चूका पून्हा पून्हा करत राहतात..हे या संपूर्ण देशाचे दुर्दैवच मानलं पाहीजे.

दिपस्तंभ !

तुझा आवडता फलंदाज असा कोणी मला अगदी मध्यरात्री गाढ झोपेत असताना प्रश्न विचारला तर मी एकच उत्तर सांगेन राहुल द्रविड..भारतीय संघाला मोठ्य़ा फलंदाजांची कमतरता कधीही नव्हती,विजय हजारंपासून अगदी वीरेंद्र सेहवाग पर्यंत अनेक मोठे फलंदाज भारताला मिळाले आहेत. यापुढही मिळतील.पण या सा-या फलंदाजांच्या मांदियाळीत मि.डिपेंडेबल म्हणता येईल असा एकचं फलंदाज आतापर्यंत भारताला मिळालाय तो म्हणजे राहुल राहुल द्रविड

मला आठवतय,1996 च्या विश्वचषक स्पर्धेनंतर राहुल भारताच्या संघात आला.वनडे क्रिकेटचा थरार काय असतो हे त्या विश्वचषकात जयसुर्या-कालूविथरणा जोडीनं दाखवून दिलं होत.भारताकडेही त्यावेळी सचिन,जडेजा सिद्धु यासारखे फटकेबाज खेळाडू होते.त्यावेळी मोहम्मद अझरुद्दीनचा वारसा सांगणा-या त्याच्याच परंपरेरीतली शैलीदार फलंदाजी करणा-या राहुलनं भारतीय संघात प्रवेश मिळवला.1996 साली ज्येष्ठ खेळाडूंच्या अनुपस्थित त्यानं सौरव गांगुलीच्या साह्यानं कसोटी पदार्पन केलं.चार बाद...अशा एका अगदी नाजूक परिस्थीतीमध्ये त्यानं सौरवच्या साह्यानं हा डाव सांभाळला.या डावात सौरवनं शतक मारलं.मात्र द्रविडला शतकानं पाच धावांनी हुलकावणी दिली.या कसोटीत सौरवच्या शतकाप्रमाणे राहुलच्या 95 धावाही अतिशय महत्वाच्या होत्या.मात्र त्याच्या या महत्वपूर्ण खेळाकडे सा-याच दुर्लक्ष झालं.पहिल्या कसोटीपासून ते सध्याच्या महोली कसोटीपर्यंत सातत्यानं द्रविडच्या फलंदाजीचं मनमोकळं कौतूक जगात झालंच नाही.

राहुलकडं दुर्लक्ष झालं याच कारण तो ज्या काळात खेळायला आला त्याकडे आहे.त्याची फलंदाजी सुनील गावस्कर,हेन्स,बॉयकॉट,हनीफ या खेळाडूंच्या परंपरेतली होती.तर 1996 या वर्षात सचिनचा सूर्य अगदी मध्यावर होता.सचिनच्या फलंदाजींन भारतीय क्रिकेटची परिभाषाचं बदलून टाकली. आक्रमकतेचा नवा मुलमंत्र सचिननं भारतीय क्रिकेटला दिला.त्यानंतरचे सौरव सहेवाग किंवा सध्याचा युवराज सिंग या सा-यांच्या फटका-यांच्या झगमगाटाट द्रविडची फलंदाजीही संपूर्णपणे वेगळी आहे.आज 20-20 च्या या जमान्यात केवळ विध्वंस करणं हीच बॅटींगची व्यख्या झालीय.मात्र ही व्यख्या करणारे हे सोयिस्कर रित्या विसरतात की लढाई केवळ तलवार,बंदूका यांच्यासाह्यानं लढता येत नाही तर ही लढाई जिंकण्यासाठी ढालही तितकीच मजबूत असावी लागते.शत्रूवर हल्ला करण्याकरता एक भक्कम बालेकिल्ला तुमच्याकडं असायला हवा.राहुल द्रविड ही भारतीय संघाची अशी ढाल होती की जी पुढं करुन भारतानं वेगवेगळ्य़ा देशांमधल्या लढाया जिंकल्या.राहुल द्रविड हा असा एक मजबूत खांदा होता की ज्याच्या खांद्यावर भरवसा ठेवून भारतीय तोफा गेली अनेक वर्षे धडाडल्या.

भारतीय संघाचं परदेशात कसोटी जिंकणं म्हणजे जनसंघानं लोकसभेच्या जागा जिंकण्यासारखी परिस्थीती 1996 पूर्वी होती.या जनसंघाचं भाजपमध्ये रुपांतर करण्याचं काम द्रविड या निस्पृह फलंदाजानं केलं.राहुल द्रविडनं केलेल्या नांगरणीनूनच भारतीय संघाला परदेशात विजयाचं पीक काढंता आलंय.सिडनी असो की लाहोर हेडिंग्ले असो की जमेका क्रिकेट विश्वातल्या कोणत्याही कोप-यात भारतानं जे विजय गेल्या दशकात मिळवलेत.त्या विजयात राहुलचा वाटा सर्वात मोठा आहे.2001 साली कोलकता कसोटीमध्ये त्यानं जी अविस्मरणीय भागीदारी व्ही.व्ही.एस लक्ष्मण बरोबर केली.त्याला कोणाताच भारतीय क्रिकेट रसीक कधीच विसरणार नाही.भारताचा सर्वात अविश्वसनीय विजय म्हणूनचं या कसोटीकडं पाहवं लागेल.

द्रविड फक्त कसोटीचा फलंदाज आहे असा आरोप नेहमीच होत आलंय.(याच कारणामुळे काहीही काऱण नसताना त्याला या वर्षाच्या सुरवातीला वनडेतून वगळण्यात आलं.) पण सचिन आणि सौरवनंतर वनडेमध्ये 10 हजार धावा करणारा भारतीय फलंदाज आहे फक्त राहुल द्रविड.जे अगदी नवडे स्पेशालिस्ट फलंजा ओळखले जातात त्या विरेंद्र सेहवागचे वनडेत शतकं आहेत 9 आणि सरासरी आहे 33.28,युवराज सिंगची आहेत 10 शतकं आणि 37.16 इतकी सरासरी उलट राहुल द्रविडची अगदी 333 एकदिवसीय सामने खेळूनही सरासरी आहे 39.49.कसोटीमध्येतर त्याच्या दर्जाशी आणि गुणवत्तेशी फक्त सचिनच स्पर्धो करु शकेलं.हे संपूर्ण 2008 खराब जाऊनही त्याची सरासरी आहे 52.52 कसोटी क्रिकेटच्या 100 वर्षांच्या इतिहासात ही सरासरी पार करणारे अगदी मोजकेच फलंदाज असतील.कसोटी खेळणा-या प्रत्येक देशात शतक झळकावाणरे अगदी बोटावर मोजता येतील इतके फलंदाज आहेत.त्या यादिय द्रविडनं स्थान सचिनच्याही आधी मिळवलं होतं.(सचिनचाही या यादीत द्रविडच्या नंतर समावेश झालाय.)

ह्या महान फलंदाजासाठी हे संपूर्ण वर्ष मात्र अगदी खराब गेलं. त्याच्या बॅटला या संपूर्ण वर्षात ग्रहण लागलं होतं.फलंदाजाची स्टार व्हल्यू जेवढी जास्त तेवढी त्याच्या अपयशाचा आवाजही मोठा असतो.टिव्ही चॅनल्स आणि वृत्तपत्रांच्या स्पोर्टस पेजवर हा आवाज सर्वात जास्त घुमतो.द्रविडनं निवृत्त व्हावं का हा सध्या भारतानं पाकिस्तानवर हल्ला करावा का या प्रश्नानंतरचा सर्वात महत्वाचा प्रश्न बनलाय.(हा प्रश्न अजुन भारत-पाकिस्तान युद्दापेक्षा महत्वाचं बनला नाही हे आपल्या सर्वांचे सुदैवंच मानावं लागेल) मात्र आता मोहाली कसोटीमधल्या शतकानं आपण संपलो नसल्याचं त्यानं जगाला दाखवून दिलंय.20-20 क्रिकेटच्या या फास्टफूडच्या जमान्यात द्रविडही सर्व पक्वान्नांनी भरलेली डिश आहे.ब-याचदा आक्रमकता ही बेदरकार ठरु शकते. त्यामुळे प्रत्येक संघात असा एका दिपस्तंभ असावाचं लागतो.हा दिपस्तंभ म्हणजे राहुल द्रविड आहे.

मला अनेक गोष्टींची हुरहुर वाटते,आपल्याला लोकमान्य टिळक आणि सावरकरांचे भाषणं ऐकता आली नाहीत.जयप्रकाश नारायण यांच्या नेतृत्वानं भारलेल्या विद्यार्थी शक्तीचा काळ मी अनुभला नाही.गॅरी सोबर्स,डॉन ब्रॅडमन ह्यांची फलंदाजी पाहण्याचं भाग्यही मला मिळालं नाही मात्र मी माझ्या आयुष्यातली 12 वर्ष राहुल द्रविडची फलंदाजी पाहीलीय. आयुष्याच्या कोणत्याही टप्प्यात ही राहुलची ही फलंदाजी मला एक सतत नवी उभारी देत राहील. काळ कसाही असो परिस्थिती कशीही असो न डगमगता न खचता आपलं काम करत राहयचं...माझ्या कुटूंबासाठी माझ्या मित्रपरीवारासाठी त्याहीपुढं जाऊन माझ्या देशासाठी एक मिस्टर डिपेंडेबल बनण्याचा सतत प्रयत्न करायचा ...त्यामुळेच मी या ब्लॉगच्या अगदी सुरवातीला म्हंटलंय की तूझा आवडता फलंदाज कोणता असा प्रश्न मला कोणी अगदी गाढ झोपेत अगदी मध्यरात्री कोणी मला प्रश्न विचारला तर मी सांगेनं राहुल द्रविड !

इलेक्ट्रॉनिक मिडिया नवे सॉफ्ट टार्गेट

महाराष्ट्रात कोणतीही चांगली किंवा वाईट गोष्ट घडली तर त्याला गोष्टीला शरद पवारचं जवाबदार आहेत.असं म्हणायची पद्धत गेल्या काही वर्षांपासून राज्यात प्रचलित आहे.(याला वैतागून लातूरचा भूंकपही मीच घडवला असा आरोप करा असं शरद पवार एकदा म्हणाले होते) त्याच प्रमाणे देशातल्या कोणत्याही घटनेनंतर त्या घटनेची भीषणता वाढण्यास इलेक्ट्रॉनिक मिडियाचं जवाबदार आहे असा आरोप अशा प्रकारचा नवा ट्रेंड सर्वत्र (विशेषत: मुद्रीत माध्यमांमध्ये) प्रचलीत झालाय. मुंबईवर झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यानंतर इलेक्ट्रॉनिक मिडियावर वेगवेगळे आरोप करण्याची जणी स्पर्धाचं वाढलीय. ही स्पर्धा सध्या इतकी वाढलीय की हा हल्ला आपला टिआरपी वाढवण्यासाठी इलेक्ट्रॉनिक मिडियानंचं घडवून आणला असा आरोप कोणी केला तर मला याचं आश्चर्य वाटणारं नाही.

सर्वात आधी एक गोष्ट स्पष्ट केली पाहिजे की मुंबईवरचा हा हल्ला एवढा भयानक असेल की याची कल्पना सुरवातीच्या काही तासात कोणालाचं आली नव्हती.अगदी इलेक्ट्रॉनिक मिडियाही त्याला अपवाद नाही.असं असतानाही ह्या हल्ल्ल्याच्या काळात कोणतीही चूकीची अथवा भीती पसरेल अशा प्रकारची बातमी जाणार नाही याची आंम्ही सारे जण काळजी घेत होतो.26/11 च्या रात्री सा-या बातम्या इतक्या वेगानं येऊन आदळंत होत्या की त्या कुठून येतायत हेही कळत नव्हतं.अशा परिस्थीतही देशात कोणत्याही प्रकारचा तणाव वाढेल अशी बातमी इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांनी दिली नाही.अशा भयानक परिस्थीतीमध्ये अत्यंत संयमानं वार्तांकन कराव याची जाणीव आंम्हा सर्व पत्रकारांना नक्कीच आहे.त्यामुळेच मृतदेह,सांडलेल्या रक्ताचा सडा,अथवा असाप्रकारचे बटबटीत अनेक दृश्य आमच्याकडं असूनही आंम्ही ती दाखवण्याचं टाळलं. तसंच यासंबधीची जी दृश्य दाखवली गेली त्यामधल्या बटबटीत आणि चित्त विचलीत करु शकतील अशी दृश्यांना ''ब्लर'' ही करण्यात आलं होत.

हेमंत करकरे आणि अन्य पोलीस अधिका-यांचा मृत्यू इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांमुळेच झाला.अशी बातमी एका माझ्या आवडत्या वृत्तपत्राच्या संकेत स्थळावर मी वाचली होती. एकांगी विचाराचा हा अस्सल नमुना आहे.वास्ताविक ज्यावेळी सगळीकडून अंदाधुंद गोळीबार होत होता त्यावेळी टीव्ही बघायला या अधिका-यांना वेळ तरी होता का ? उलट खराब दर्जाच्या बुलेटप्रूफ जॅकेटमुळेचं या अधिका-यांचा मृत्यू झाला.ही वस्तुस्थीती सरकारसमोर मांडण्याचं काम इलेकट्रॉनिक माध्यमांनीचं सर्वप्रथम केलं.दुसरा आणखी एक फालतू मुद्दा म्हणजे की अतिरेक्यांना टीव्हीमुळे बाहेर काय चालले आहे याची खडा न् खडा माहिती मिळत होती.जणू काही तुमच्या वाहिन्यांवरच्या बातम्या बघूनच ते त्यांची रणनीती ठरवत होते. असा लोकांचा समज होता. पण या ठिकाणी एक गोष्ट स्पष्ट केली पाहिजे की, हे सर्व अतिरेकी अत्यंत तयारीने आले होते आणि आपल्याला काय करायचे आहे याचे पूर्ण भान त्यांना होते म्हणून ते मुंबईचे एवढे नुकसान करु शकले.ताज आणि ओबेरॉय मधील विद्युतप्रवाह आणि टीव्ही कनेक्शन त्वरीत बंद केले होते याची माहिती जनतेसमोर दडवण्यातचं अनेकजण धन्यता मानत आहेत.

उलट ह्या हल्ल्याची परिणामकारता इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांमुळेच तात्काळ सा-या जगभरात पोचली.हा हल्ला किती गंभीर आहे.ह्याची जाणीव देशातल्या नागरिकांना या बातम्यांमुळे तात्काळ झाली.त्यामुळेच या हल्ल्याच्या दुस-या दिवशी अनेक मुंबईकरांनी घराबाहेर जाणं टाळलं.त्यामुळे मुंबईच्या व्यवस्थेवर निर्माण होणारा ताण यामुळेचं टळला.या महत्वाच्या प्रसंगी राजकीय नेत्यांची असंवेदनशीलता सर्वांपर्यंत पोचवण्याचं कामही इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांनीच केलं. आर.आर.पाटलंच या हल्ल्याबाबतचं धक्कादायक विधान,विलासराव देशमुखांची ताज टूर याच माध्यमांमुळे जनतेपर्यंत पोचली. शिवराज पाटील सारख्या संवेदनशून्य नेत्याचे 'कपडे' काढण्याचं काम इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांनीचं अनेक वेळा केलं आहे.

ह्या हल्ल्याच्या पाठिमागेही पाकिस्तानचं कनेक्शन आहे.ह्याची जाणीव अगदी पहिल्याच क्षणी सा-यांना झाली होती.तरीही ठोस पुरावा हाती आल्याशिवाय या प्रकरणात पाकिस्तानचं नावं घेणं इलेक्ट्रॉनिक माध्यमांनी टाळंलं.ह्या नाजूक क्षणी कोणताही नवा तणाव निर्माण होणार नाही ह्याची काळजी सर्व माध्यमं घेत होती.एक याबाबत आणखी एक गोष्ट सांगितली पाहिजे की इलेक्ट्रॉनिक मिडियात कोणतीही बातमी सांगताना ती बातमी सिद्ध करणारी VISUALS , BYTE असल्याशिवाय दाखवता येत नाही.बाप दाखव नाही तर श्राद्ध करं असा हा प्रकार असतो.उलट वृत्तपत्रामधल्या अनेक बातम्या ह्या टेबल न्यूज असतात हे अगजी उघड गूपीत आहे.कदाचित याच कारणामुळे इलेक्ट्रॉनिक मिडियाची सर्वसामान्य जनतेमधली विश्वासहर्ता जास्त आहे.(नेमक्या याच असूये पोटी इलेक्ट्रॉनिक मिडियाला वारंवार टार्गेट केलं जात नसेल ना ? )

युद्ध, दहशतवादी हल्ला अशा प्रकारच्या प्रसंगामध्ये माध्यमांचं व्यवस्थापन कसं करावं याचं व्यवस्थापन या देशात अजूनही विकसीत झालेलं नाही.ओबेरॉय हॉटेलमध्ये झालेल्या कमांडो कारवाईची दृश्य दाखवली गेली नाही.कारण या ठिकाणी कारवाई करणा-या कमांडोमनी त्या ठिकाणी उपस्थित असलेल्या माध्यमांना अशा प्रकारची सूचना केली होती.सर्वच माध्यमांनी ही सूचना पाळली.यापूर्वीही जम्मूमध्ये झालेल्या एका लष्करी ऑपरेशनमध्ये प्रसिद्धी माध्यमांना घटनास्थळाच्या दोन किलोमीटर आगोदरच थांबवण्यात आलं होतं.ह्या निर्णयालाही कोणत्यीच प्रतिनिधीनं विरोध केला नाही. अशा नाजूक प्रसंगी सरकारशी सहयोग आंम्ही नेहमीच केला आहे.मात्र सरकारी यंत्रणेमध्येच जर समन्वय नसेल तर या भोंगळ कारभारचं खापर इलेक्ट्रॉनिक मिडियावर फोडण्याचं काम सरकारकडून केलं जातं.

या देशात 24 तास काम करणा-या वृत्तवाहिन्याचं वय अवघी दहा वर्षे आहे. या अपु-या अनुभवामुळे या माध्यमांकडून कळत नकळत काही चूका झाल्या असतील.अशावेळी या चुका संमजसपणे निदर्शनास आणून देण्याचं काम या देशातल्या उज्जवल परंपरा असलेल्या वृत्तपत्रांनी करावं.या माध्यामातल्या पत्रकारांना हा वडीलकीचा नक्कीच अधिकार आहे.परंतु या पत्रकारांकडून सध्या उघड उघड भाऊबंदकी सुरु आहे. याच वृत्तपत्रांनी घालून दिलेल्या ट्रेंडच पालंन लबाड राजकारणी,बेजावबदार पोलीस अधिकारी किंवा निगरगट्ट प्रशासकही करु लागलेत.या सा-यांना इलेक्टॅनिक मिडियाच्या रुपानं एक नव स्फॉट टार्गेटचं सापडलंय.अशा प्रकारचा अंधाधुंद हल्ला आणखी किती काळ करायचा याचा विचार ज्यानं त्यानंच करायला हवा.

दोन लातूरकर..

मुंबईवर 26/11 ला झालेल्या हल्ल्यानंतर दोन लातूरकरांचा राजकीय बळी गेलाय.या हल्ल्यानंतर उसळलेल्या जनक्षोभापूढे नमतं घेत (खर तर निवडणुकांची गणितं समोर ठेवून) गृहमंत्री शिवराज पाटील आणि मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांना राजीनामा देण्याचे निर्णय कॉँग्रेस हायकमांडन दिले.केंद्रीय गृहमंत्री आणि राज्याचं मुख्यमंत्री ही दोन्ही अत्यंत महत्वाची पदं गेली चार वर्षे लातूरकडं होती.लातूरचं नाव देशात चर्चेत ठेवण्यात या दोन नेत्यांचा नेहमीच महत्वाचा वाटा राहीलाय.एक लातूरकर या नात्यानं या दोन्ही नेत्याची राजकीय काराकीर्द मला जवळून पाहता आलीय.

मला आठवतीय 1996 लोकसभा निवडणूक शिवराज पाटील हरणार असंच सा-या लातूर शहरात वातावरण होतं.त्यांच्या विरोधात गोपाळराव पाटील सारखा तगडा उमेदवार भाजपनं दिला होता.त्या काळातला भाजप हा आजच्या भाजपपेक्षा बराच सोज्जवळ होता.भाजपची सा-या देशभर हवा होती.अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या रुपानं पंतप्रधान पदाचा एक चांगला उमेदवार देशापुढं होता.त्या अटलजींच भाषण ऐकण्याकरता लातूरच्या राजस्थान शाळेच्या मैदानावर मोठी गर्दी झाली होती.मी अटलजींच प्रत्यक्ष ऐकलेलं ते पहिलं भाषण..सारा जीव कानात एकवूटन मी अटलजींच प्रत्येक भाषण ऐकलेलं आहे.त्या भाषणात अटलजी एक वाक्य बोलले होते,''शिवराज पाटील बहूत अच्छे नेता है उन्होने संसद काफी अच्छी तरहसे चलायी''अटलजींच्या त्या एकाच वाक्यामुळे माझ्या मनात शिवराज पाटील यांच्याबद्दलचा आदर अनेक वर्ष टिकवून ठेवला होता.

खरतर शिवराज पाटील यांची प्रकृती ही परंपरागत राजकारण्यासारखी कधीच नव्हती.पांढरे बूट,पांढरी कडक इस्त्रीची सफारी,चोपून बसवलेला भांग आणि अगदी अगम्य इंग्रजी बोलणारा माणूस म्हणजे शिवराज पाटील अशीचं त्यांच्याबद्दल माझी लहाणपणी प्रतिमा होती.ते 1972 पासून राजकारणात आहेत.या 36 वर्षात आमदार,खासदार, केंद्रीय राज्यमंत्री, लोकसभा अध्यक्ष,अगदी केंद्रीय गृहमंत्री अशी अनेक महत्वाची पदं त्यांनी भूषवली.पण या 36 वर्षात त्यांनी लातूरकरता काय केलं याचा शोध मला आजपर्यंत कधीच लागलेला नाही.राजकारणी लोकांप्रमाणे जनसंपर्क,कार्यकर्त्यांचा गराडा,सर्वसामान्य जनतेची वर्दळ या माणसानं कधीचं अनुभली नाही.हा गांधी घराण्याशी निष्ठा हा महत्वाचा कॉँग्रेसी बाणा

त्यांच्यामध्ये पुरेपूर भिनलाय..

मला आठवतंय 30 स्पटेंबर 1993 ला लातूर जिल्ह्यात मोठा भूकंप झाला होता.या भीषण भूकंपानंतर सा-या जगभरातून लातूर जिल्ह्यात मदत कार्य सुरु होतं.या सा-या मदतकार्यात हे आमचे लातूरचे सन्माननीय खासदार महाशय पूर्णपणे गायब होते.ते अवतरले थेट सोनिया गांधीच्या लातूर दौ-यात.त्या काळात सोनिया गांधी सक्रीय राजकारणात नव्हत्या.पण भूकंपग्रस्तांची पाहणी करायला म्हणून पहिल्यांदाच जाहीररीत्या त्या जनतेत आल्या होत्या.हे आमचे खासदार लातूरच्या ग्रामीण भागात अपला सूट सांभाळत दबकत दबकत फिरत होते.कोण काय म्हणंत ते बाईंना इंग्रजी अनुवाद करुन सांगत होते.या आपत्तीमध्ये शिवराज पाटलांचे आंम्हाला झालेले हे एकमेव दर्शन.

गांधी घराण्याच्या याच निष्ठेचं फळं त्यांना 2004 साली मिळालं.वास्ताविक ते लातूरची लोकसभा निवडणुक हरले होते.(मी आणि माझ्या मित्र कंपनीनं केलेलं ते पहिलं मतदान,आमच्या मतामुळे एक मातब्बर निष्क्रीय खासदार हरला याचा आनंद आंम्हा सा-यांना होता.) पण या निकालानंतर सोनिया गांधीनी आंम्हाला मोठा धक्का दिला.ज्या शिवराज पाटलांना लातूरकरांनी नकारलं होतं त्या शिवराज पाटलांना त्यांनी थेट गृहमंत्री म्हणून सा-या देशाच्या डोक्यावर बसवलं.

त्याच्या अगदी उलट विलासरावांचं राजकारण होतं.बाभुळगावच्या सरपंचपदापासून त्यांनी आपली काराकिर्द सुरु केली.ते लातूरचे आमदार बनले.अंतुलेंच्या मंत्रीमंडळात राज्यमंत्री बनले.त्यांच्याच प्रयत्नामुळे 1982 साली लातूर जिल्हा बनला.त्या नंतरच्या 26 वर्षात विलासरावांनी अनेक वेगवेगळी मंत्रीपद सांभाळली.1999 साली मुख्यमंत्री होण्यापूर्वी जवळपास सा-या खात्याच्या मंत्रीपदाचा त्यांना अनुभव होता.एक आमदार म्हणून मंत्री म्हणून मोठं होत असताना त्यांनी लातूरच्या विकासाकडंही जातीनं लक्ष पुरवलं हे मान्य करावचं लागेल.आज लातूर जिल्हा हा महाराष्ट्रातला एक प्रगत जिल्हा म्हणून ओळखला जातो.नैसर्गिक दृष्ट्या लातूरकडं कोणतीही जमेची बाजू नाही.रेल्वे सारख्या विकासाच्या महत्वाच्या दळणवळण साधनापासून लातूर अगदी अलिकडच्या काळापर्यंत अलग होत.( लातूरमधल्या माझ्या अनेक मित्रांनी वयाच्या 17 व्या 18 वर्षी पुण्यात आल्यावर पहिल्यांदा रेल्वे पाहिली आहे) या सर्व अडचणींवर मात करत लातूर विकासाच्या दिशेनं झेपावतंय.याचं महत्वाचं श्रेय विलासरावांच्या नेतृत्वालाच द्यावं लागेल.

या दोन्ही लातूरकरांची शेवटचा कार्यकाळ मात्र नेहमी वादग्रस्त ठरला.कॉँग्रेसमधला सर्वात सोयीचा नेता म्हणून शिवराज पाटील यांना गृहमंत्री बनवण्यात आलं.तर राष्ट्रवादीच्या वर्चस्वाला छेद देणारा तगडा मराठा नेता म्हणून विलासराव दुस-यांदा मुख्यमंत्री झाले.शिवराज पाटलांच्या काळात देशाच्या सुरक्षाव्यवस्थेचे पार वाभाडे निघाले.दिल्ली,जयपूर,हैदराबाद,बेंगळूरु,अहमदाबाद,मालेगाव यांच्यासह गुवाहटी,आगरतळा या सारख्या इशान्य भारतामधल्या देशात बॉम्बस्फोट झाले.मुंबईवर हल्ला करुन दहशतवाद्यांनी सा-या देशाशीच युद्ध पुकारलं होतं.तरीही दहशतवाद्यांना शोधून काढू आणि त्यांना कठोर शासन देऊ, अशी साचेबंद प्रतिक्रिया गृहमंत्र्यांनी प्रत्येक वेळी दिली.दिल्ली बॉम्बस्फोटानंतर तरदेशाचे गृहमंत्री ठिकठिकाणी भेट देण्यासाठी आपले सफारी सूट बदलण्यात मश्गूल होते. सुरक्षा दलांना आवश्यक ते आदेश देण्यापेक्षा आणि बॉम्बस्फोटातील जखमी तसेच मृतांच्या नातेवाईकांना दिलासा देण्यापेक्षा त्यांना आपले कपडे बदलणे महत्त्वाचे वाटले.सा-या देशाला या सुटातल्या 'निरोची' लाज वाटली होती.

विलासरावांच्या या मुख्यमंत्रीपदाच्या काळातही अनेक आपत्ती राज्यावर आल्या.26 जुलैला मुंबईत झालेली अतिवृष्टी,रेल्वे बॉम्बस्फोट,खैरलांजी प्रकरण, शेतक-यांच्या वाढत्या आत्महत्या या प्रत्येक आपत्तीत विलासरावांच सरकार ढिम्मचं राहीलं.राज ठाकरेंच्या काठीनं शिवसेनेचा साप मारण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला.राज यांची जी लार्जर दॅन लाईफ प्रतिमा मुंबई आणि परिसरात निर्माण झालीय.ही प्रतिमा बवनण्यात विलासराव सरकारचाचं मोठा वाटा आहे.मुंबईवर झालेला दहशतवादी हल्ला या दोन्ही लातूरकरांच्या अकार्यक्षम कारभाराचा कळसअध्याय ठरला.कोणतीही आपत्ती असू दे बेफिकीर राहयची सवय विलासरावांना लागली होती.याच बेफीकीरीतून ते ताज हॉटेलची पाहणी करायला रामगोपाल वर्माला घेऊन गेले.माध्यमांनी हे सर्व प्रकरण उचलून धरल्यानंतरही त्यांचा देशमुखी बेफीकीरपणा कमी झालेला नव्हता.

आता या दोन्ही लातूरकरांच्या खुर्च्या गेल्या आहेत.एकुण विचार केला तर शिवराज पाटील यांची राजकीय काराकिर्द आता संपली असंच म्हणावं लागेल.विलासराव देशमुखांना मात्र कॉँग्रेस पक्षामध्ये अजुनही भवितव्य आहे.कोणतीही राजकीय परिस्थिती नसताना हे दोन्ही लातूरकर देशाच्या तसंच राज्याच्या राजकारणात मोठे झाले.पश्चिम महाराष्ट्रातल्या तसंच उत्तर भारतामधल्या प्रबळ लॉबीला नमवून महत्वाची पद त्यांनी हस्तगत केली.एवढी महत्वाची पद मिळूनही हे नेते स्वत:च्याच धुंदीत मग्न राहीले.हायकमांडची मर्जी राखण्याकरता त्यांनी जितकी खटपट केली त्याच्या निम्मी जरी कार्यक्षमता दाखवली असती तरी त्यांच्यावर आज ही वेळ आली नसती.

राजकीय क्षेत्रातल्या या नेत्यांच्या लातूर पॅटर्नला आज सेटबॅक बसला आहे.मात्र ह्या नेत्यांच्या चुकांपासून बोध घेत विकासाचा,कार्यक्षमतेचा प्रगतीचा नवा लातूर पॅटर्न कोण निर्माण करणार हा प्रश्न माझ्यातल्या एका लातूरकराला पडलाय.

मुंबई 26/11...

मुंबईसह सा-या देशाला 59 तास वेठीस धरणारा दहशतवाद्यांचा नंगानाच आता संपलाय.देशाच्या सुरक्षा व्यवस्थेचा चिंधड्या उडवणा-या या घटनेचे अनेक कंगोरे येणा-या काही दिवसात पुढं येतील.मात्र या घटनेतून तीन महत्वाच्या गोष्टी समोर येतायत.

यातली सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे देशाच्या गुप्तचर यंत्रणेच्या संपुर्णपणे चिंधड्या उडाल्या हे पुन्हा एकदा सिद्ध झालंय.यापुर्वीही कारगील युद्ध किंवा संसदेवरच्या हल्ल्याच्या प्रसंगीही ही गोष्ट समोर आली होती.या दारुण नामुष्कीनंतर वास्ताविक गुप्तचर यंत्रणेनं सावध राहयला हवं होत.मात्र तरीही ही यंत्रणा बेफीकीर राहीली.मुंबईच्या या ताज्या हल्ल्यानंतरतर आपल्या देशाची यंत्रणा जगातली सर्वात खराब गुप्तचर यंत्रणा आहे हेच सिद्ध झालंय.देशातली प्रत्येक इमारत आणि प्रत्येक व्यक्तीची तपासणी करणं जगातल्या कोणत्याही पोलीस यंत्रणेला शक्य नाही.कोणत्याही दहशतवादाचा सामना हा गुप्तचर यंत्रणेच्या साह्यानंच केला जातो.आपली यंत्रणा याबाबत संपुर्णपणे झोपलेली होती.हे सर्व दोन डझन अतिरेकी बोटीनं भारतामध्ये आले.मुंबईमधल्या आपल्या इच्छित स्थळी जाऊन पोचले.या संपुर्ण स्थळांची माहिती त्यांच्याकडं होती.या सर्व दहशतवाद्यांना मदत करणारे अनेक जण या शहराचे स्थानिक नागरिक होते.त्यांच्या या कार्याला अनेक जगभरातल्या अनेक ठिकाणांहून आर्थिक मदत केली गेली,मात्र याचा पत्ता गुप्तचर यंत्रणेला लागला नाही.हे सर्व दहशतवादी बिनभोबाटपणे शहरात घुसले.त्यांना हव्या त्या ठिकाणी नागरिकांना त्यांनी वेठीस धरलं आणि ठार मारलं.गेले अनेक दिवस वेगवेगळ्या बॉम्बस्फोटांचे मास्टरमाईंड पकडले गेले हा भारतीय सुरक्षा यंत्रणेचा दावा किती बिनबूडाचा होता हेच यातून सिद्ध झालंय.

यामधून समोर आलेली दुसरी महत्वाची गोष्ट म्हणजे जागतिक पातळीवर चाललेला जिहाद दहशतवाद्यांनी भारतीय भूमीवरही पुढं सुरु ठेवला.ह्या पूर्वीच्या दहशतवाद्यांना स्थानिक पातळीवरुन मदत केली जायचे.त्यांच्या घातपातामागची कारणंही स्थानिक होती.(गुजरात दंगल, बाबरी ढाचा पाडणं इ...)मात्र या दहशतवाद्यांचे लक्ष्य वेगळं होत.अमेरिकन ब्रिटीश आणि इस्त्रायल ही दूष्ट राष्ट्रांची नागरिक हेच त्यांचं मुख्य टार्गेट होतं.ताज.ओबेरॉय किंवा नरिमन हाऊस ह्या वास्तू त्यांनी ताब्यात घेतल्या.ह्याचही हेच कारण होतं.धर्माची अफूची गोळी घेऊन जीवावर उदार झालेले हे संतप्त तरुण नव्हते.तर हे तरुण जागतिक दर्जाचे व्यवसायिक दहशतवादी होते.दहशतवादांच्या जागतिक युद्धात आता भारताची जमीनही वापरली जाणार ही गोष्ट या प्रकरणातून समोर आलीय.

या प्रकरणातली तिसरी महत्वाची गोष्ट म्हणजे हा भारताच्या आर्थिक साम्राज्यावरचा हल्ला आहे.अमेरिकेवर 9/11ला झालेल्या या हल्ल्याशीच याची तुलना करावी लागेल.अल कायदानं वर्ल्ड ट्रेड सेंटर निवडलं कारण त्यांना अमेरिकेच्या आर्थिक गंडस्थळावर हल्ला करायचा होता.सा-या अमेरिकेची शान असलेली वास्तू त्यांनी उडवून लावली.या देशात कोणताच अमेरिकी नागरिक सुरक्षित नाही ही भिती त्यांना अमेरिक नागरिकांच्या मनात निर्माण करायची होती. नेमकी हीच भिती सर्व भारतीयांच्या मनात निर्माण व्हावी म्हणून अतिरेक्यांनी यंदाच्या हल्ल्याची ठिकाणं निवडली आहेत. भारताची आर्थिक राजधानी मुंबईतली सर्वात क्रिम समजले जाणारी हॉटेल त्यांनी निवडली.दक्षिण मुंबई हा मुंबईतलाच नाही तर सा-या देशातला सर्वात सुरक्षित भाग समजला जातो.ताज आणि ओबेरॉयमध्ये येणारा व्यक्ती हा देशातला सर्वात उच्चभ्रू समाजातलाच असतो.जगातल्या अनेक बहुराष्ट्रीय कंपन्या तसंच बॅंकांची मुख्यालंय या इमारतीमध्ये आहेत. या इमारतींना वेठीस धरुन अतिरेक्यांनी सा-या देशाच्या आर्थिक व्यवस्थेलाच जबरी हादरा दिलाय.विकसीत भारताची स्वप्न देशांनी ज्या व्यक्तींच्या,संस्थेच्या जोरावर पाहिली होती,त्या नव्या युगाच्या स्वप्नांना या अतिरेकी हल्ल्यानं तडा दिलाय.दहशतवादाच्या 59 तास चाललेल्या नंग्यानाचानंतर या तीन महत्वाच्या बाबी समोर आल्यात.

भारत ही जगातली सर्वात मोठी लोकशाही शक्ती आहे.या देशाला हाजारो वर्षांचा सांस्कृतीक इतिहास आहे.या देशाच्या लष्करी शक्तीचा सा-या जगात दरारा आहे.या देशाच्या आर्थिक शक्तीची सा-यांनाच आदरयुक्त जाणीव आहे.या महान भारत वर्षावर झालेला हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा हल्ला आहे.अगदी बगदादमध्ये गेला महिनाभरात झालेल्या दहशतवादी हल्ल्यात मुंबईपेक्षा कमी नागरिक मारले गेलेत. सा-या देशासाठी या पेक्षा लाजीरवाणी गोष्ट कोणती असू शकते.

अशा प्रकारचे हल्ले अमेरिका,ब्रिटनवर यापुर्वी झालेत.मात्र या देशांनी या हल्ल्यानंतर धडा घेतलाय.9/11 नंतर अमेरिकेनं जागतिक दबाबवाला बळी न पडता ( तसंच मानवअधिकार आयोगाच्या थयथयाटाकडं दुर्लक्ष करतं ) आपली संरक्षण व्यवस्था भक्कम केलीय.त्यामुळेच दहशतवाद्यांना आता अमेरिकेऐवजी भारतासारखी 'सॉफ्ट टार्गेट' निवडावी लागत आहेत. भारतावर अशा प्रकारचा हल्ला होणार आणि त्या हल्ल्याला पाकिस्तानचे मदत मिळणार याची माहिती आपल्याला होती.तरीही आपलं सरकार गाफील राहील,त्याचे परिणाम आज शंभर कोटींचा देश भोगतोय.

आताही केंद्र सरकारनी अनेक आश्वासनं दिली आहेत मात्र आता आपल्याला आश्वासनं नको कृती हवी आहे.नुसती सैन्याची जमवाजमव नकोय तर या देश तोडणा-या परकीय शक्तीं विरुद्ध आर पारची लढई हवी आहे...